Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống nông nghiệp và tập quán sinh hoạt lúa nước của người Việt xưa. "Vũng" là một từ Hán Việt, chỉ vùng trũng, vùng ngập nước, thường là nơi sinh sống của cộng đồng dân cư hoặc là một phần của cảnh quan làng quê. Tên các "vũng" như "Vũng Dông", "Vũng Lấm", "Vũng Chào", "Vũng La", "Vũng Sứ" có thể là tên gọi thực tế của các địa danh, làng mạc, hoặc là cách nói ẩn dụ của người xưa để chỉ những nơi chốn khác nhau. "Vũng Lấm" gợi lên hình ảnh nơi đất đai không thuận lợi, có bùn lầy, khó canh tác nhưng vẫn là một phần không thể tách rời của quê hương. "Vũng Dông", "Vũng Chào" có thể chỉ những nơi tốt tươi hơn. Việc liệt kê nhiều "vũng" thể hiện sự đa dạng và phong phú của cảnh quan quê hương. "Vũng Sứ" có thể ám chỉ nơi có nhiều cây sứ, một loài cây quen thuộc trong vườn nhà Việt. Câu ca dao ra đời trong bối cảnh con người Việt Nam thường có xu hướng đi làm ăn xa xứ, lập nghiệp ở những vùng đất mới, xa quê cha đất tổ. Khi xa quê, người ta thường mang theo nỗi nhớ da diết về nơi mình sinh ra và lớn lên. Lời ru, lời hát này ra đời như một cách để người mẹ ru con, để người dân xa xứ tự nhắc nhở mình về tình yêu quê hương, dù nơi đó có ra sao, có khó khăn đến mấy thì vẫn là quê hương, là nơi chôn rau cắt rốn, là điểm tựa tinh thần. Nó phản ánh tâm lý chung của người Việt, luôn coi trọng và yêu quý cội nguồn của mình, bất kể hoàn cảnh sống ở đâu hay quê hương mình có đặc điểm gì.