Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này bắt nguồn từ thời xa xưa, khi mà đời sống kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, đất đai canh tác hạn hẹp. Nhiều người đàn ông, trụ cột của gia đình, phải rời quê hương để đi khai hoang, lập nghiệp ở những vùng đất mới, xa xôi, hẻo lánh, hiểm trở. Những vùng đất này thường là rừng sâu, núi thẳm, nơi giao thông đi lại khó khăn, nguy hiểm, ít người lui tới, "xứ độc địa" là cách gọi dân dã để chỉ những nơi như vậy. Việc đi xa này không chỉ mang theo nỗi vất vả, gian lao mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, thậm chí là không có ngày trở về. Chính trong hoàn cảnh ấy, người phụ nữ ở nhà, với bao nỗi lo toan, mong ngóng người chồng, người yêu của mình. Họ vừa thương chồng vất vả, vừa lo sợ cho sự an nguy của chồng, lại vừa day dứt vì sự chia cách. "Phụ rẫy trúc mai" ám chỉ việc người đàn ông đi đến những vùng đất hoang vu, có thể là để chặt cây, khai phá đất đai, xa rời nếp sống, nếp nhà quen thuộc. Câu ca dao là tiếng lòng chân thật của những người phụ nữ trong xã hội xưa, thể hiện tình yêu, sự thủy chung và nỗi lòng mong ngóng chồng con trở về bình an.