Xứ Thủ Đức năm canh thức đủ

Kẻ cơ thần trở lại Cần Thơ

Tương tư hồn mộng dật dờ,

Đành nào em nỡ buông lờ quên nơm

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao "Xứ Thủ Đức năm canh thức đủ / Kẻ cơ thần trở lại Cần Thơ / Tương tư hồn mộng dật dờ, / Đành nào em nỡ buông lờ quên nơm" là một lời than thở, nỗi niềm của người dân lao động trong một hoàn cảnh khó khăn, biến động.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu thơ miêu tả tình cảnh hai nơi: Thủ Đức thì làm ăn vất vả cả đêm lẫn ngày vẫn không đủ sống. Ngược lại, ở Cần Thơ, những kẻ cơ hội, gian manh lại có vẻ sung túc. "Buông lờ quên nơm" là hành động bỏ đi những vật dụng cần thiết cho việc kiếm sống.

Nghĩa bóng

Đây là lời trách móc, oán thán về sự bất công trong xã hội, khi người lao động chân chính thì nghèo khổ, còn kẻ bất lương lại giàu sang. Nó ngụ ý về sự tan vỡ trong tình cảm, khi người yêu hoặc người thân vì hoàn cảnh mà quay lưng, bỏ rơi.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này phản ánh một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Nam Bộ, có thể là thời kỳ khai hoang, mở đất hoặc thời kỳ Pháp thuộc. "Thủ Đức" và "Cần Thơ" là hai địa danh có thật, gợi lên bối cảnh địa lý cụ thể. "Năm canh thức đủ" ám chỉ sự lao động cật lực, kéo dài từ tối đến sáng, nhưng vẫn không đủ trang trải cuộc sống, cho thấy sự bần cùng, khốn khó của người nông dân. "Kẻ cơ thần" là những kẻ sống bám, dựa dẫm vào người khác, hoặc những kẻ gian manh, trục lợi từ hoàn cảnh khó khăn của người khác, việc họ "trở lại Cần Thơ" có thể ngụ ý về sự tái xuất hiện của những thế lực xấu hoặc sự bất ổn về xã hội. "Tương tư hồn mộng dật dờ" diễn tả nỗi nhớ nhung, buồn bã, mất phương hướng do chia ly hoặc do cảnh đời trớ trêu. "Đành nào em nỡ buông lờ quên nơm" là lời trách móc gián tiếp, thể hiện sự đau khổ, tủi thân khi bị bỏ rơi, khi tình cảm bị phản bội, hoặc khi người thân vì lợi ích mà quên đi gốc gác, tình nghĩa.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe tin người yêu cũ giờ giàu có và sống sung sướng dù trước đây từng rất khó khăn, tôi bất giác nhớ lại câu "Xứ Thủ Đức năm canh thức đủ / Kẻ cơ thần trở lại Cần Thơ"."
Phân tích: Câu này được dùng để so sánh, mỉa mai một người đã thay đổi hoàn cảnh sống, từ khó khăn trở nên giàu sang nhờ những cách thức không chính đáng, trong khi những người chân chất, lao động vất vả vẫn nghèo khó, thể hiện sự bất công của cuộc đời.

Kết luận

Câu ca dao là tiếng lòng của người lao động trước cảnh đời bất công, thể hiện sự trân trọng giá trị lao động và tình nghĩa. Nó mang giá trị tố cáo xã hội, đồng thời là lời nhắc nhở về lòng thủy chung, son sắt.
# Quê hương đất nước # cái lờ # tương tư # Cần Thơ # Thủ Đức # chơi chữ # cái nơm # cơ thần # Đồng Tranh # Gò Công

Bài viết liên quan