Cà cưỡng bay cao

Chào mào bay thấp

Cu bay về ấp

Quạ bay về trời

Nghe tiếng chủ mời

Ra ăn thịt chuột

Thịt gà đang luộc

Thịt chuột đang hâm

Dọn thầy một mâm

Thầy ăn kẻo tối

Câu đồng dao "Cà cưỡng bay cao" là một bài ca dao quen thuộc, thường được trẻ em Việt Nam hát vang. Bài ca dao này không chỉ mang tính giải trí mà còn ẩn chứa những bài học về quan sát thiên nhiên và lối sống.

Câu đồng dao này ra đời trong bối cảnh nông nghiệp lúa nước truyền thống của Việt Nam, nơi con người luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên và các loài vật. Việc quan sát tập tính của các loài chim như cà cưỡng, chào mào, chim cu, quạ không chỉ là thú vui mà còn là kinh nghiệm để dự đoán thời tiết, mùa vụ hoặc đơn giản là biết khi nào chim về tổ. Hình ảnh "quạ bay về trời" rồi "nghe tiếng chủ mời" cho thấy mối quan hệ giữa con người và loài vật, đặc biệt là loài quạ thường gắn liền với hình ảnh nhặt nhạnh, ăn xác thối hoặc những thứ thừa thãi. Việc so sánh "thịt gà đang luộc" (thứ ngon, được chuẩn bị sẵn, chính đáng) với "thịt chuột đang hâm" (thứ không ngon, đôi khi là lượm lặt, không sạch sẽ) tạo nên sự đối lập rõ rệt. Câu "dọn thầy một mâm" ám chỉ việc dọn dẹp, chuẩn bị đồ ăn ngon cho những người quan trọng hoặc khách quý, nhưng ở đây lại được dùng để chỉ việc "quạ" đang chờ đợi thứ không xứng đáng. Qua đó, câu đồng dao phản ánh một phần kinh nghiệm dân gian trong việc quan sát tự nhiên và lên án những hành vi trục lợi, thiếu đạo đức trong đời sống xã hội xưa.

Bài đồng dao "Cà cưỡng bay cao" là một tác phẩm dân gian độc đáo, kết hợp giữa quan sát thiên nhiên và bài học đạo đức sâu sắc. Giá trị của nó nằm ở cách dùng hình ảnh sinh động để giáo dục con người về lối sống ngay thẳng và tránh xa thói tham lam.