Dựng nhà dựng cửa

Thắp lửa hông xôi

Mua nồi cà nấu

Đập đá xây hồ

Đan bồ đựng thóc

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu đồng dao "Dựng nhà dựng cửa..." là một lời ru, lời hát quen thuộc của tuổi thơ Việt Nam. Bài đồng dao miêu tả sinh động các hoạt động lao động sản xuất, xây dựng cuộc sống ấm no, sung túc.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu đồng dao miêu tả các công việc cụ thể: xây dựng nhà cửa khang trang, nấu cơm bằng lửa rơm (hông xôi), nấu ăn bằng nồi đất (nồi cà), đập đá để xây dựng công trình (xây hồ), và đan những chiếc bồ lớn để chứa đựng thóc lúa.

Nghĩa bóng

Về ý nghĩa bóng, câu đồng dao ngụ ý về sự chăm chỉ, cần cù lao động để xây dựng một cuộc sống đầy đủ, sung túc. Nó thể hiện ước mơ về một mái ấm gia đình hạnh phúc, no đủ và an lành.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu đồng dao này ra đời trong bối cảnh nền văn minh lúa nước của Việt Nam, gắn liền với đời sống nông nghiệp lúa nước. "Dựng nhà dựng cửa" là hoạt động cơ bản để an cư lạc nghiệp. "Thắp lửa hông xôi" là hình ảnh quen thuộc của bữa cơm gia đình Việt, nơi lửa rơm, lửa trấu được dùng để nấu nướng, mang lại hơi ấm. "Mua nồi cà nấu" chỉ việc sắm sửa các vật dụng sinh hoạt, có thể là nồi đất dùng để nấu các món ăn hàng ngày. "Đập đá xây hồ" phản ánh hoạt động lao động tập thể, xây dựng các công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp, như hồ chứa nước. "Đan bồ đựng thóc" là công việc tích trữ lương thực sau mỗi vụ mùa, đảm bảo cho cuộc sống. Tất cả những hình ảnh này đều gắn liền với thực tiễn sản xuất, sinh hoạt và kinh nghiệm dân gian của người nông dân Việt Nam xưa, thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, ổn định.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nói về công việc chuẩn bị xây nhà mới, ông bà ta thường hay bảo "Cứ làm từ từ thôi, rồi cũng sẽ dựng nhà dựng cửa, mua nồi cà nấu thôi mà.""
Phân tích: Câu này được dùng để động viên, khích lệ những người đang gặp khó khăn trong việc xây dựng hoặc sửa chữa nhà cửa. Nó nhắc nhở về sự kiên trì, rằng mọi việc sẽ dần ổn thỏa và cuộc sống sẽ đủ đầy hơn.

Kết luận

Câu đồng dao không chỉ là bài học về lao động mà còn là bức tranh sinh động về văn hóa, lối sống của người Việt. Nó gói ghém những giá trị truyền thống về sự cần cù, ý chí xây dựng và khát vọng về một cuộc sống ấm no, sung túc.
# Lao động sản xuất

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh