Lên rừng đánh cá mè trôi

Xuống sông đốn gỗ mà lôi về rừng

Lên rừng bắt tép kho cà

Xuống sông hái quả thanh trà về ăn

Lên rừng bắt con cá măng

Xuống sông đánh hổ, đánh trăn mang về

Lên rừng bủa lưới bắt mè

Xuống sông giăng bẫy mà đè gà lôi

— Văn học dân gian Việt Nam
Tác phẩm "Lên rừng đánh cá mè trôi" là một bài đồng dao dân gian đặc sắc, sử dụng hình ảnh đối lập giữa rừng và sông để thể hiện nội dung độc đáo. Bài ca dao này thuộc thể loại đồng dao, thường được trẻ em yêu thích và thuộc lòng.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Bài ca dao miêu tả những hành động phi lý, trái ngược với tự nhiên: bắt cá mè trôi trên rừng, đốn gỗ trên sông rồi mang về rừng, bắt tép để kho cà trên rừng, hay hái quả thanh trà dưới sông và mang về ăn. Tiếp đó là các hành động khó tin khác như bắt cá măng trên rừng, đánh hổ, đánh trăn dưới sông.

Nghĩa bóng

Bài ca dao mượn những hình ảnh phi logic để châm biếm những con người làm việc trái với lẽ thường, trái với quy luật tự nhiên, hoặc những kẻ nói lời không đi đôi với việc làm. Nó ngụ ý phê phán sự lãng phí, vô lý trong lao động và cuộc sống, khuyến khích mọi người làm việc theo đúng quy trình và quy luật.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài đồng dao này ra đời từ trong đời sống sinh hoạt gắn bó chặt chẽ với hai môi trường tự nhiên là rừng và sông nước của người Việt cổ. Người xưa đã quan sát và đúc kết những quy luật của tự nhiên. Cá mè trôi là loài cá sống dưới nước, việc bắt chúng trên rừng là điều không thể. Gỗ thường được đốn từ rừng, việc đốn gỗ dưới sông rồi mang về rừng là ngược đời. Tép sống ở môi trường nước ngọt, cá măng cũng vậy, còn hổ và trăn là động vật sống trên cạn hoặc ẩn mình trong hang, việc 'đánh' chúng dưới sông là vô lý. Những hình ảnh đối lập này phản ánh cái nhìn tinh tế, khả năng quan sát nhạy bén của người xưa, đồng thời thể hiện sự sáng tạo trong ngôn ngữ dân gian để truyền tải bài học về lẽ tự nhiên và sự hợp lý trong lao động, cuộc sống.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con bạn làm một việc gì đó hoàn toàn vô lý và đi ngược lại mọi lẽ thường, bạn có thể mắng yêu: "Trời ơi, con tôi làm ăn cứ như lên rừng đánh cá mè trôi ấy!""
Phân tích: Câu nói này được dùng để phê phán hành động, lời nói hoặc việc làm phi logic, vô căn cứ của ai đó, giống như những hình ảnh phi lý được mô tả trong bài đồng dao, nhằm nhấn mạnh sự ngớ ngẩn và trái khoáy của vấn đề.

Kết luận

Bài đồng dao "Lên rừng đánh cá mè trôi" là một ví dụ điển hình về nghệ thuật chơi chữ, tạo hình ảnh đối lập độc đáo trong văn học dân gian. Nó không chỉ mang giá trị giải trí mà còn chứa đựng bài học sâu sắc về lẽ sống, sự hợp lý và quy luật tự nhiên.
# Lao động sản xuất # con hổ # nói ngược # con tép # cá me # cá măng # con trăn # gà lôi # thanh trà

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh