Nghé bầu nghé bạn

Trâu cày ruộng cạn

Mẹ cày ruộng sâu

Lúa tốt bằng đầu

Cò bay thẳng cánh

Một sào năm gánh

Một mẫu năm trăm

Một bông lúa chăm

Một trăm hạt thóc

Hạt bằng đấu bảy

Hạt bằng đấu ba

Hạt bằng trứng gà

Hạt bằng trứng vịt

Hạt bằng trái mít

Hạt bằng bình vôi

Hạt nào vỡ đôi

Bằng nồi gánh nước

Nghé ơi…

— Văn học dân gian Việt Nam
Đồng dao 'Nghé bầu nghé bạn' là một bài ca dao dân gian quen thuộc, thường được các bà, các mẹ hát ru cho trẻ nhỏ. Bài ca dao ca ngợi công lao của người nông dân và ước mong về một mùa màng bội thu, ấm no.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Bài ca dao mô tả hình ảnh con nghé bầu (trâu con) và con nghé bạn (trâu nhỏ) cùng vui đùa. Tiếp đó, hình ảnh người mẹ làm việc vất vả trên ruộng sâu, trái ngược với người cha làm trên ruộng cạn, cho thấy sự chăm chỉ, tần tảo trong lao động nông nghiệp.

Nghĩa bóng

Bài ca dao thể hiện ước vọng về một mùa lúa bội thu, hạt thóc to như trứng gà, trứng vịt, trái mít, bình vôi. Ý nghĩa sâu xa là ca ngợi sự no đủ, sung túc, mang đến cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho con người, đồng thời khích lệ tinh thần lao động sản xuất.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài ca dao "Nghé bầu nghé bạn" xuất phát từ nền văn minh lúa nước của Việt Nam, nơi con trâu là đầu cơ nghiệp của người nông dân. Hình ảnh con nghé, con trâu gắn liền với hoạt động cày cấy, sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa. Việc phân chia ruộng cạn, ruộng sâu thể hiện sự phân bổ nguồn lực và công sức lao động trong canh tác. Tục ngữ Việt Nam có câu "Con trâu là đầu cơ nghiệp" đã khẳng định vai trò quan trọng của trâu trong đời sống nông nghiệp. Những câu hát về con nghé, con trâu thường được các bà mẹ hát ru cho con, vừa để dỗ dành, vừa để giáo dục về công lao lao động và ước mơ về một cuộc sống đủ đầy, sung túc. Sự ví von hạt thóc to bằng những vật to lớn, quen thuộc như trứng gà, trứng vịt, trái mít, bình vôi thể hiện mong muốn về một vụ mùa bội thu, mang lại sự giàu có, ấm no cho gia đình, cho làng xóm.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy ai đó than vãn về công việc vất vả mà chưa thu được thành quả, người ta có thể hát "Nghé ơi..." để động viên."
Phân tích: Câu "Nghé ơi..." cuối bài đồng dao được dùng như một lời than, lời nhắn nhủ, hoặc một lời động viên, an ủi khi đối diện với khó khăn, vất vả trong lao động, đồng thời gợi lên ước mơ về một kết quả tốt đẹp, xứng đáng với công sức bỏ ra.

Kết luận

Bài ca dao "Nghé bầu nghé bạn" là một áng văn chương dân gian độc đáo, giàu hình ảnh và ý nghĩa. Nó không chỉ phản ánh chân thực đời sống nông nghiệp mà còn chứa đựng những ước mơ đẹp đẽ về một cuộc sống ấm no, sung túc cho mọi người.
# Lao động sản xuất

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh