Rửa đọi thì chớ chồng cao

Sa tay nảy xuống tan hao cửa nhà

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Rửa đọi thì chớ chồng cao, sa tay nảy xuống tan hao cửa nhà" là một lời răn dạy dân gian sâu sắc. Nó mang ý nghĩa cảnh báo về hậu quả tai hại khi thực hiện công việc cẩu thả, thiếu trách nhiệm.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này nói về hành động rửa một chiếc đọi (vật dụng thường dùng để đựng nước, đựng mắm, muối) mà không cẩn thận. Nếu để "chồng cao" (xếp chồng nhiều vật dụng lên nhau hoặc để vật gì đó cao hơn) rồi "sa tay nảy xuống" (với tay không vững, làm rơi), thì có thể gây "tan hao cửa nhà", tức là làm vỡ, hư hỏng đồ đạc, gây thiệt hại cho gia đình.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng của câu thành ngữ khuyên nhủ con người phải làm việc gì cũng cần cẩn trọng, tỉ mỉ, không được lơ là. Sự bất cẩn dù là nhỏ nhất cũng có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, gây tổn thất lớn về tài sản, công sức hoặc thậm chí là hạnh phúc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu thành ngữ này xuất phát từ kinh nghiệm thực tế trong đời sống sinh hoạt của người Việt xưa, đặc biệt là trong các gia đình nông thôn. 'Đọi' là một vật dụng quen thuộc, thường được làm bằng sành, sứ hoặc gốm, dùng để đựng các loại gia vị như mắm, muối, tương, chao... Những vật dụng này thường được xếp chồng lên nhau để tiết kiệm không gian trong bếp hoặc khi cất giữ. Việc rửa đọi, nhất là khi chúng được xếp chồng lên nhau, đòi hỏi sự khéo léo và cẩn thận. Nếu người rửa không chú ý, để tay bị trượt hoặc làm lung lay chồng đọi, rất dễ gây ra tai nạn. Một chiếc đọi rơi xuống có thể làm vỡ nhiều chiếc khác, gây thất thoát tài sản đáng kể cho gia đình, vốn vốn có cuộc sống còn nhiều khó khăn. Do đó, câu nói này ra đời như một lời cảnh báo, đúc kết kinh nghiệm để mọi người luôn đề cao sự cẩn thận trong mọi công việc, tránh những tổn thất không đáng có.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Cậu thanh niên này làm việc gì cũng vội vàng, hậu đậu, đúng là 'rửa đọi thì chớ chồng cao, sa tay nảy xuống tan hao cửa nhà'!"
Phân tích: Câu này được dùng để phê phán thái độ làm việc cẩu thả, thiếu nghiêm túc của một người. Người nói muốn nhấn mạnh rằng sự bất cẩn của anh ta có thể dẫn đến những hậu quả không lường trước được, gây thiệt hại cho bản thân hoặc tập thể.

Kết luận

Câu thành ngữ này mang giá trị giáo dục cao, nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của sự cẩn thận và trách nhiệm trong công việc. Nó thể hiện trí tuệ dân gian trong việc đúc kết bài học từ đời sống thực tiễn.
# Lao động sản xuất # rửa chén

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh