Thứ nhất canh trì,

Thứ nhì canh viên,

Thứ ba canh điền

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền" là một câu tục ngữ quen thuộc, đúc kết kinh nghiệm lao động sản xuất và thứ tự ưu tiên trong cuộc sống của người Việt xưa. Câu nói này thể hiện rõ tư duy và nếp sống trọng nông nghiệp của cha ông ta.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này là: thứ nhất là công việc trông nom ao nuôi cá (canh trì), thứ nhì là công việc chăm sóc vườn tược (canh viên), và thứ ba là công việc đồng áng, cày cấy ruộng lúa (canh điền). Đây là mô tả về các công việc nông nghiệp theo mức độ quan trọng hoặc thời gian cần thiết.

Nghĩa bóng

Câu tục ngữ mang ý nghĩa sâu xa về sự phân chia thứ bậc công việc, ưu tiên những gì mang lại lợi ích lâu dài và ổn định. Nó khuyên con người biết sắp xếp công việc hợp lý, coi trọng những nền tảng vững chắc trước khi thực hiện những việc khác, tránh làm việc tùy tiện, mất phương hướng.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu tục ngữ này ra đời trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam truyền thống chủ yếu dựa vào nông nghiệp lúa nước. "Canh trì" (trông nom ao nuôi cá) là một hoạt động quan trọng, cung cấp nguồn thực phẩm giàu đạm, dễ nuôi và có thể thu hoạch quanh năm, mang lại nguồn thu nhập ổn định. "Canh viên" (chăm sóc vườn tược) bao gồm trồng trọt rau màu, cây ăn quả, cây thuốc, cung cấp nhu yếu phẩm thiết yếu cho gia đình và có thể bán ra thị trường. Cuối cùng, "canh điền" (cày cấy ruộng lúa) là hoạt động chính trong nền nông nghiệp, nhưng thường mang tính thời vụ, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và công sức đầu tư lớn. Thứ tự này phản ánh cách nhìn nhận về mức độ quan trọng và tính ổn định của từng loại hình sản xuất, đồng thời thể hiện kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ về cách quản lý kinh tế gia đình và cộng đồng.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nói về việc khởi nghiệp, ông bà ta thường khuyên con cháu "Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền" để hiểu rằng cần xây dựng nền tảng vững chắc trước khi nghĩ đến việc lớn."
Phân tích: Câu này được dùng để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bắt đầu từ những công việc cơ bản, mang lại sự ổn định (như nuôi cá, trồng trọt) trước khi đầu tư vào những dự án có rủi ro cao hoặc đòi hỏi nhiều nguồn lực hơn (như sản xuất quy mô lớn).

Kết luận

Câu tục ngữ "Thứ nhất canh trì, thứ nhì canh viên, thứ ba canh điền" không chỉ là lời khuyên về lao động mà còn thể hiện triết lý sống sâu sắc. Nó đề cao sự sắp xếp khoa học, coi trọng các yếu tố nền tảng, mang lại giá trị bền vững cho cuộc sống.
# Lao động sản xuất

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh