Trâu quá sá

Mạ quá thì

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu "Trâu quá sá, mạ quá thì" là một câu thành ngữ quen thuộc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam. Câu này đúc kết kinh nghiệm quý báu trong hoạt động nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa nước.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Nghĩa đen của câu này là con trâu thì để nó vượt quá cái bờ ruộng (sá), cây mạ thì để nó qua thì (thời vụ). Cả hai việc này đều là không nên làm trong canh tác.

Nghĩa bóng

Câu thành ngữ mang ý nghĩa khuyên răn con người không nên để mọi việc vượt quá giới hạn, thời cơ. Cần phải biết đúng lúc, đúng thời điểm để hành động, nếu không sẽ bỏ lỡ cơ hội, gây hậu quả đáng tiếc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu "Trâu quá sá, mạ quá thì" xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn canh tác lúa nước lâu đời của người nông dân Việt Nam. Việc chăn thả trâu bò cần được kiểm soát để không làm hỏng ruộng. "Quá sá" ở đây chỉ việc trâu đi lấn sang ruộng khác hoặc giẫm nát bờ ruộng. Tương tự, "mạ quá thì" là tình trạng cây mạ đã lớn, không còn phù hợp để cấy nữa, đã lỡ mất thời vụ tốt nhất. Người nông dân xưa dựa vào kinh nghiệm quan sát thời tiết, mùa vụ để cấy cày. Nếu để mạ già, cây sẽ yếu, năng suất thấp, thậm chí không sống được. Câu thành ngữ là sự đúc kết kinh nghiệm dân gian, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về quy luật tự nhiên và kỹ thuật canh tác.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Ông Tám cứ chần chừ mãi không bán thóc, giờ giá hạ rồi, đúng là "trâu quá sá, mạ quá thì"!"
Phân tích: Câu này được dùng để phê bình ông Tám vì đã không bán thóc đúng lúc khi giá còn cao. Việc chần chừ để "lỡ thì" khiến ông bị thiệt hại về kinh tế, tương tự như việc để trâu giẫm nát ruộng hay để mạ già không cấy được.

Kết luận

Đây là lời khuyên răn sâu sắc về sự đúng mực, đúng lúc trong mọi công việc. Câu thành ngữ mang giá trị giáo dục cao, nhắc nhở con người phải chủ động, nắm bắt thời cơ để đạt được thành công.
# Lao động sản xuất # con trâu # cây mạ

Bài viết liên quan

Ví dù theo lái xuống tàu

Thì em mới biết cá gầu có gai

Con bơn, con nhệch là hai

Con còng, con ghẹ, nó tài đào hang

Kể rằng cá đuối bơi ngang

Cái đuôi có điện ra đàng làm cao

Lại tăm con cá đuối sao

Nước lên cả nước gặp ngay cá ngần

Biển sâu lại có chướng ngầm

Cá ăn nó lượn ba lần nó ra

Cá Ông thì ở bể xa

Lưỡng long chầu nguyệt có ngà đôi bên

Lần đầu xuống bến xuống thuyền

Sao mà em biết nhãn tiền cá Ông

Ví dù em có sang sông

Thì em mới biết cá Ông chầu đền

Kể từ mặt biển kể lên

Chim, thu, nhụ, đé, vược hên nhất đời

Cá he ngậm nước bao giờ

Mà em dám nói đổ ngờ cá he

Kể cả con cá mòi he

Xương dăm vẫn mặc cứ le cho vào

Kể từ con cá chuồn hoa

Nó nhảy một cái qua ba lần thuyền

Kể từ con cá đối đen

Bắt được đi bán lấy tiền ăn chơi

Dưới bể có cả đồi mồi

Có con lợn bể nó bơi cả ngày

Kể cả con cá mó tày

Vàng xanh cả vẩy cả vây cũng mừng

Kể cả con mực, con nhưng

Cứ cầm cho chặt lưới thừng không buông

Con mực nhuộm đục cả luồng

Đón đuôi thả lưới mà buông đến cùng

Cá mập bơi lội vẫy vùng

Khoanh tay vược lộn ở vùng bể Đông

Kể từ cá mú, cá song

Cá nhung, cá cúng, cá hồng Áng Gai

Cá sông kể cũng rất tài

Cá mè, cá chép, ở khe ngọn nguồn

Trở giời nó mới lượn lên

Ví dù em ở đồng trên gần nguồn

Thì em mới biết nguồn cơn

Thì em mới biết cá rô, trê đồng

Bây giờ em chưa có chồng

Làm gì em biết thuộc lòng cá chim?

Bài ca dao là một bức tranh sinh động về thế giới các loài cá và sinh vật biển, được thể hiện qua lời của một cô gái. Bài ca dao sử dụng hình ảnh phong phú để n...

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Khác # đánh cá # Quảng Ninh

Em đây chính thực anh hùng

Em đi chắn lưới ở vùng Vạn Hoa

Chắn từ Cái Rồng mà ra

Chắn đến Xà Kẹp chắn qua Bãi Dài

Cái Bàn chắn từ Hòn Hai

Chắn sang Cây Khế, Cái Đài hai hôm

Vụng Đài thấp nước bồn chồn

Cửa Mô sóng vỗ đầu cồn lao xao

Rồi ra ta sẽ chèo vào

Lò Vôi chốn ấy ta vào chắn chơi

Sau thì ta sẽ nghỉ ngơi

Ta chèo vào phố đậu chơi mấy ngày

Chắn quanh cái khúc sông này

Chỗ nào thấp nước ta nay làm chuồng

Em đây ngỏ thực anh tường

Để anh biết thực mọi đường chắn đăng.

Đây là một đoạn trích ca dao dân ca Việt Nam, thể hiện hình ảnh người phụ nữ mạnh mẽ, đảm đang và có ý chí trong lao động, giữ gìn cuộc sống.

# Quê hương đất nước # Lao động sản xuất # Vạn Đồn # đánh cá # Quảng Ninh