Nghĩ xem cái nước Nam mình

Tây sang bảo hộ tài tình đến đâu?

Nghĩ xem tiền của ở đâu

Đưa ra mà bắc được cầu qua sông

Chả hay tiền của của chung

Đưa ra mà bắc qua sông Bồ Đề

Bắc cho thiên hạ đi về

Những cột dây thép khác gì nhện chăng

Tưởng rằng anh Pháp nghĩa nhân

Nào hay lấy của dân Nam làm giàu …

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn trích "Nghĩ xem cái nước Nam mình" thuộc thể loại Vè, là lời than thở, oán trách của nhân dân ta trước chính sách bóc lột của thực dân Pháp. Lời vè thể hiện tâm trạng uất hận, bất mãn về việc đất nước bị đô hộ và tài nguyên bị vơ vét.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Lời vè trực tiếp đặt câu hỏi về việc nước Nam dưới sự bảo hộ của Pháp, về số tiền của cải bị đưa đi đâu. Nó nhắc đến hình ảnh cây cầu bắc qua sông và cột dây thép như mạng nhện, ám chỉ những công trình phục vụ lợi ích của kẻ xâm lược.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng của lời vè là sự tố cáo hành động cai trị giả nhân nghĩa nhưng thực chất là bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp. "Cột dây thép" tượng trưng cho sự kiểm soát, áp bức hà khắc, còn việc lấy của dân làm giàu phơi bày bản chất tham lam của kẻ ngoại xâm.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn vè này ra đời trong bối cảnh Việt Nam bị thực dân Pháp đô hộ vào cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Giai đoạn này, Pháp tiến hành khai thác thuộc địa một cách tàn bạo, vơ vét tài nguyên, sức lao động và bóc lột nhân dân ta bằng nhiều hình thức thuế khóa, lao dịch nặng nề. Các công trình như đường sá, cầu cống, bưu điện, nhà máy... được xây dựng không phải vì lợi ích của người dân bản xứ mà chủ yếu phục vụ mưu đồ kinh tế và quân sự của Pháp. Cụm từ "bắc cầu qua sông", "cột dây thép khác gì nhện chăng" là những hình ảnh ẩn dụ sắc sảo, phản ánh thực tế bị cưỡng đoạt tài sản, bị kiểm soát, tù túng. "Anh Pháp nghĩa nhân" là lời mỉa mai chua chát, đối lập với bản chất "lấy của dân Nam làm giàu". Vè là thể loại thơ ca dân gian truyền miệng, thường có vần điệu dễ nhớ, dễ thuộc, mang tính thời sự, phản ánh trực tiếp đời sống, tâm tư tình cảm của nhân dân.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe tin chính quyền địa phương tăng thuế đột ngột, bà Lan thở dài: "Thật đúng là "lấy của dân Nam làm giàu" rồi!""
Phân tích: Bà Lan dùng lời vè để bày tỏ sự bất bình trước việc chính quyền địa phương áp đặt thuế má nặng nề, ngụ ý rằng việc tăng thuế này không vì lợi ích cộng đồng mà chỉ để làm giàu cho một bộ phận nào đó, giống như sự bóc lột của thực dân Pháp xưa.

Kết luận

Lời vè là tiếng lòng của người dân mất nước, thể hiện tinh thần yêu nước, căm thù giặc sâu sắc. Nó có giá trị tố cáo hiện thực lịch sử và bồi đắp lòng tự hào dân tộc, ý chí phản kháng mạnh mẽ.
# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # Thăng Long - Hà Nội # sưu thuế # Pháp thuộc # cầu Long Biên # sông Bồ Đề

Bài viết liên quan