Thương thay, hỡi các chú ơi

Ăn uống đã rồi thầy kể một văn:

Quý Tỵ giữa ngày mồng năm,

Giờ Dần chính nguyệt ầm ầm huyên hoa

Một chi đánh ở Đống Đa

Cầu Duệ kéo đến tốt xa muôn phần

Phép voi bại trận tiên phong

Cầu nhương sụt cả xuống sông Bồ Đề

Đao binh tử trận đầy khe

Dọc đường gài gác nằm kề năn năn

Chú sang cứu viện nước Nam

Chẳng may gặp phải suối vàng thương thay

Chú thì thắt cổ trên cây

Chú thì tự vẫn ở nay trong nhà

Chú thì thác xuống Diêm La

Chú nào còn sống về nhà đại minh …

Đoạn trích "Thương thay, hỡi các chú ơi" là một bài vè dân gian, thường được kể lại để ghi nhớ hoặc truyền tụng về một sự kiện lịch sử đau thương. Bài vè mang âm hưởng bi tráng, thể hiện sự tiếc thương và xót xa cho những người lính đã hy sinh.

Bài vè này rất có thể ra đời để ghi lại sự kiện lịch sử trong cuộc kháng chiến chống quân Xiêm La xâm lược của nhà Tây Sơn, cụ thể là trận Rạch Gầm - Xoài Mút (năm 1785) hoặc các trận đánh khác cùng thời kỳ. Vào thời điểm đó, quân Tây Sơn dưới sự lãnh đạo của Quang Trung đã có những chiến thắng vang dội, nhưng cũng không tránh khỏi những tổn thất. Việc ghi nhớ sự hy sinh của người lính qua các bài vè là một hình thức truyền miệng phổ biến trong dân gian để lưu giữ ký ức về các sự kiện lịch sử, những tấm gương anh hùng, và cũng là cách để thể hiện lòng biết ơn, tiếc thương đối với những người đã khuất. "Đống Đa" có thể là địa danh liên quan đến các trận đánh lớn, còn "suối vàng", "Diêm La" là những hình ảnh quen thuộc trong văn hóa dân gian Việt Nam về thế giới bên kia, thể hiện sự mất mát và chia ly.

Bài vè "Thương thay, hỡi các chú ơi" có giá trị nghệ thuật cao trong việc sử dụng ngôn ngữ dân dã, giàu hình ảnh và cảm xúc. Tư tưởng chủ đạo là lòng yêu nước, tinh thần hy sinh và sự xót thương sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì non sông.