Nhựt trình Vĩnh Ký đặt ra

Chép làm một bổn để mà coi chơi

Trà Vinh nhiều kẻ kỳ tời

Có thầy Thông Chánh thiệt người khôn ngoan

Đêm nằm khô héo lá gan

Nghĩ giận Biện lý không an tấm lòng

Chừng nào tỏ nỗi đục trong

Giết tên Biện lý trong lòng mới thanh

Lang sa làm việc Châu thành

Mười bốn tháng bảy lễ rày Chánh Chung

Chỉ sai đua ngựa rần rần

Trát đòi làng tổng tư bề đến đây

Bốn giờ đua ngựa cát bay

Phủ Hơn, Biện lý đương rày ngồi coi

Có thầy Thông Chánh hẳn hòi

Xách súng nai nịt đi coi châu thành …

Tác phẩm "Vè Ông Thông Chánh" là một khúc vè độc đáo, phản ánh chân thực một phần đời sống xã hội và tâm lý con người ở Trà Vinh xưa. Qua lời kể dí dỏm, tác phẩm khắc họa hình ảnh một nhân vật có thật, tạo nên sự gần gũi và thú vị cho người đọc.

Tác phẩm "Vè Ông Thông Chánh" có nguồn gốc từ vùng đất Trà Vinh, Nam Bộ, và gắn liền với một nhân vật lịch sử có thật tên là Thông Chánh. Bối cảnh lịch sử có thể vào cuối thế kỷ 19 hoặc đầu thế kỷ 20, thời kỳ Pháp thuộc, khi hệ thống cai trị của thực dân Pháp và chính quyền Nam Kỳ còn nhiều bất cập. Những chức vụ như Thông, Biện lý, Chánh Tổng là những vị trí trong bộ máy hành chính thời bấy giờ. "Vè" là một thể loại văn học dân gian phổ biến, thường được dùng để ghi lại sự kiện, kể chuyện, hoặc bày tỏ tâm tư, tình cảm một cách dân dã, dễ hiểu. Sự ra đời của vè này có thể xuất phát từ một mâu thuẫn cá nhân hoặc một sự kiện cụ thể giữa ông Thông Chánh và Biện lý, mà dân gian đã chép lại, truyền miệng và phổ biến như một câu chuyện mang tính thời sự, phản ánh một góc khuất của đời sống quan lại, hành chính thời bấy giờ, đồng thời cho thấy những bất công, mâu thuẫn trong xã hội.

Vè Ông Thông Chánh là một di sản văn hóa dân gian quý báu, phản ánh chân thực đời sống xã hội, tâm lý con người qua giọng điệu trào phúng, mỉa mai. Tác phẩm có giá trị ghi chép lịch sử, nghệ thuật ngôn từ và mang bài học về sự bất công, lòng người.