Cơ trời đất vần xoay chính khí,

Đấng nam nhi phỉ chí tang bồng,

Làm cho tỏ mặt anh hùng,

Giang sơn để mất, trong lòng sao nguôi?

Nước nhà Tây đã chiếm rồi,

Chư quân chư tướng ắt thời theo ta.

Kéo quân về đất Thanh Hoa,

Tìm nơi hiểm yếu để ta lập đồn.

Quân truyền điểm được hai vàn

Đinh công Đại tướng có gan chăng là.

Đánh Tây Nhâm Ngọ tháng Ba

Năm mươi khẩu súng cùng là lá lê

Đạn thời cướp được năm xe,

Tháng một Bính Tuất kéo về huyện Nga

Thần công khí giới đem ra,

Khoa sơn đại bác cho ta tức thì …

Vè 'Cơ trời đất vần xoay chính khí' là một áng văn chương độc đáo, thể hiện tinh thần yêu nước quật cường và ý chí phục thù dân tộc. Tác phẩm thuộc thể loại vè, mang âm hưởng hào hùng, khích lệ lòng dân.

Tác phẩm này ra đời trong bối cảnh đất nước ta bị xâm lược, có khả năng gắn liền với các cuộc khởi nghĩa chống Pháp cuối thế kỷ 19 hoặc đầu thế kỷ 20. "Cơ trời đất vần xoay chính khí" phản ánh niềm tin vào sự chính nghĩa sẽ chiến thắng. "Đấng nam nhi phỉ chí tang bồng" là hình ảnh người anh hùng mang chí lớn, không cam chịu cảnh nô lệ. Đoạn thơ còn nhắc đến "Nước nhà Tây đã chiếm rồi" và "Thanh Hoa" - những địa danh cụ thể, gợi nhớ đến các sự kiện lịch sử hoặc các căn cứ kháng chiến của nghĩa quân. Việc sử dụng "Thần công khí giới", "khoa sơn đại bác" cho thấy sự tiếp thu vũ khí mới để chống lại kẻ thù, phản ánh một giai đoạn lịch sử đặc biệt khi dân tộc ta đối mặt với công nghệ quân sự tiên tiến của thực dân. Câu vè này có thể được các thủ lĩnh nghĩa quân dùng để hiệu triệu binh sĩ, khích lệ tinh thần chiến đấu, hoặc là những lời tự sự, ghi lại khí phách của người anh hùng trong hoàn cảnh khó khăn.

Vè 'Cơ trời đất vần xoay chính khí' là minh chứng cho tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam. Tác phẩm có giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc, là lời nhắc nhở về lòng yêu nước và ý chí kiên cường.