Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè cầm thú

Hay quyến hay dụ

Là con chim quyên

Nết ở chẳng hiền

Là chim cồng cộc

Làm ăn mệt nhọc

Là chim le le

Nghe vẻ nghe ve

Là chim chèo bẻo

Chân đi khấp khẻo

Là con cò ma …

Tác phẩm "Nghe vẻ nghe ve" là một bài vè dân gian quen thuộc, thường được trẻ em hát trong các trò chơi. Bài vè sử dụng hình ảnh các loài chim để miêu tả những đặc điểm khác nhau của con người, mang tính giáo dục nhẹ nhàng.

Bài vè "Nghe vẻ nghe ve" thuộc thể loại vè, một thể loại văn học dân gian có lịch sử lâu đời ở Việt Nam, thường gắn liền với các trò chơi, sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt là của trẻ em. Xuất xứ cụ thể của bài vè này không có văn bản ghi chép chính xác, tuy nhiên, nó phản ánh tập quán quan sát thế giới tự nhiên và kinh nghiệm sống của người nông dân xưa. Việc lựa chọn các loài chim làm đối tượng miêu tả cho thấy sự gắn bó mật thiết giữa con người và thiên nhiên. Các đặc điểm gắn cho từng loài chim (quên, cồng cộc, le le, chèo bẻo, cò ma) dựa trên quan sát thực tế hành vi của chúng, kết hợp với việc gán ghép ý nghĩa ẩn dụ để răn dạy, giáo dục. Ví dụ, chim quyên thường có tiếng hót hay, dễ nuôi, nên được ví với sự khéo léo, dễ làm người khác mến. Chim le le chăm chỉ tìm kiếm thức ăn trên đồng ruộng, gợi liên tưởng đến sự cần cù lao động. Bài vè ra đời trong bối cảnh xã hội nông nghiệp, nơi kinh nghiệm dân gian và giáo dục đạo đức truyền miệng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách.

Bài vè "Nghe vẻ nghe ve" có giá trị nghệ thuật ở cách dùng hình ảnh sinh động, ngôn ngữ giản dị, dễ nhớ, dễ thuộc. Về tư tưởng, nó mang bài học giáo dục về nhận thức bản thân và phê phán những thói hư tật xấu một cách nhẹ nhàng, hiệu quả.