Cầu sắt mà bắc ngang sông

Chàng ơi sang tỉnh mà trông chẳng lầm

Hà Nội bắc sang Gia Lâm

Tính cây lô mét độ năm cây tròn

Họa hình Tây bắc ống nhòm

Ngắm đi ngắm lại xem còn cong không

Giở về hội nghị cộng đồng

Đến năm Mậu Tuất khởi công bắc cầu

Mộ phu khắp cả đâu đâu

Xây từ Ái Mộ bắt đầu xây ra

Bắc qua con sông Nhị Hà

Chia khoang làm nhịp, mười ba cột vừa

Lập mưu xây được bây giờ

Chế ra cái chụp để mà bơm lên

Bơm hết nước đến bùn đen

Người chết như rạ vẫn phải len mình vào …

Tác phẩm "Cầu sắt mà bắc ngang sông" là một bài vè dân gian độc đáo, miêu tả quá trình xây dựng một cây cầu sắt lớn, gắn liền với lịch sử và kỹ thuật xây dựng thời bấy giờ. Bài vè mang đậm tính tự sự và ghi chép lại một sự kiện có ý nghĩa.

Bài vè này ra đời trong bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, giai đoạn Pháp thuộc, khi chính quyền thực dân tiến hành xây dựng nhiều công trình công cộng, trong đó có các cây cầu lớn để phục vụ mục đích khai thác thuộc địa. Cụ thể, bài vè ám chỉ đến việc xây dựng cầu Long Biên (trước đây gọi là cầu Doumer) nối Hà Nội với Gia Lâm, bắc qua sông Hồng. Cái tên "Hà Nội bắc sang Gia Lâm" và việc "tính cây lô mét" chỉ quy mô lớn của cây cầu. Kỹ thuật "chế ra cái chụp để mà bơm lên" có thể liên quan đến công nghệ thi công móng cầu lúc bấy giờ, ví dụ như sử dụng khí nén để làm việc dưới đáy sông. "Mộ phu" là một thuật ngữ chỉ những người lao động bị ép buộc làm việc trong các công trình xây dựng, thường phải chịu nhiều gian khổ, tai nạn lao động, thậm chí hy sinh tính mạng. Việc "người chết như rạ vẫn phải len mình vào" khắc họa rõ nét sự tàn khốc, nguy hiểm và sự coi thường mạng sống con người của kẻ cai trị, đồng thời thể hiện sự xót thương của nhân dân đối với những người lao động đã khuất.

Bài vè "Cầu sắt mà bắc ngang sông" là một di sản văn hóa dân gian quý báu, phản ánh chân thực lịch sử, kỹ thuật và số phận con người. Nó vừa là minh chứng cho tinh thần lao động sáng tạo, vừa là lời tố cáo sâu sắc về sự áp bức, bóc lột thời kỳ lịch sử.