Văn thân kéo giữa ban ngày,

Bắt ông Thượng Bắc đi đày ở đâu?

Tiếc ngài có một bộ râu,

Để cho bà lớn ăn sầu lo toan.

Ngày thường độc ác gian ngoan,

Giờ bà kêu khóc lạy van dân lành.

Bởi chưng ngài muốn giàu sang,

Theo Tây hại nước hại làng hại dân

Đạo trời nổi nghĩa Văn thân,

Giết quân phản tặc vinh thân hại nòi!

Đao gươm vây kín trong ngoài,

Gia nhân ngài Thượng rụng rời thất kinh.

Thân hào đốt cháy tư dinh,

Đập gãy ghế bành, tràng kỷ, án thư

Phá hết của nả riêng tư,

Xé tan cả bộ kinh Thư phẩm màu …

— Văn học dân gian Việt Nam
Vè 'Văn thân kéo giữa ban ngày' là một tác phẩm dân gian thể hiện thái độ phê phán, căm ghét những kẻ bán nước cầu vinh, sống xa hoa trên sự đau khổ của nhân dân. Bài vè lên án gay gắt những hành động phản bội quê hương, đất nước.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Bài vè miêu tả cảnh 'Văn thân' (một nhóm người yêu nước) bất ngờ tấn công một viên quan Pháp ('ông Thượng') giữa ban ngày. Họ tịch thu tài sản, trừng trị những kẻ có hành vi độc ác, tham lam và phục vụ cho chính quyền thực dân.

Nghĩa bóng

Nghĩa bóng của bài vè thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam trước kẻ thù xâm lược. Đó là lời cảnh tỉnh cho những kẻ phản bội và khích lệ lòng căm thù giặc, bảo vệ quê hương.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Tác phẩm Vè này ra đời trong bối cảnh Việt Nam cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, khi thực dân Pháp xâm lược và thiết lập ách đô hộ. "Ông Thượng" trong bài vè có thể ám chỉ một quan chức người Pháp hoặc một viên quan người Việt thân Pháp, sống xa hoa, hưởng thụ trên sự bóc lột dân lành. "Văn thân" là tên gọi chung cho các sĩ phu, văn thân yêu nước đã bí mật hoặc công khai tổ chức các phong trào kháng chiến chống Pháp, tiêu biểu như phong trào Cần Vương. Hành động "kéo giữa ban ngày" thể hiện sự táo bạo, bất chấp nguy hiểm để trừng trị kẻ thù. Việc tịch thu, phá hủy tài sản của quan lại thân Pháp, như "đốt cháy tư dinh, đập gãy ghế bành, tràng kỷ, án thư, phá hết của nả riêng tư" là hành động thể hiện sự căm phẫn tột cùng, muốn xóa bỏ mọi dấu vết của kẻ thù và những kẻ đồng lõa với chúng. Bài vè phản ánh trực tiếp thực tế lịch sử, tâm tư nguyện vọng của nhân dân ta lúc bấy giờ.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nghe tin một người quen làm ăn phi pháp bị cơ quan chức năng bắt giữ, nhiều người buông lời mỉa mai: 'Hồi còn tung hoành, ra vẻ ta đây lắm, giờ thì 'Văn thân kéo giữa ban ngày' rồi!'"
Phân tích: Câu này được dùng để mỉa mai, châm biếm một người từng có hành vi sai trái, ngang ngược, ức hiếp người khác nhưng nay đã bị pháp luật trừng trị, rơi vào hoàn cảnh khốn đốn, không còn chút quyền lực hay uy thế nào.

Kết luận

Bài vè 'Văn thân kéo giữa ban ngày' có giá trị lịch sử và văn học to lớn. Nó ghi lại một phần hiện thực đấu tranh gian khổ của dân tộc, thể hiện tinh thần yêu nước nồng nàn và ý chí bất khuất của người Việt trước kẻ thù.
# Lịch sử # Việt gian # tay sai # bán nước

Bài viết liên quan