Giáp Thân đã mãn

Ất Dậu tấn lai

Chánh ngoạt sơ khai

Bình yên phước thọ

Nhựt nguyệt soi tỏ

Nam chiếu phúc bồn

Tục danh Hóc Môn

Xứ Bình Long huyện

Hà do khởi chuyện?

Hà sự hàm mai?

Tích ác bởi ai?

Giết quan rửa hận …

Đoạn trích thuộc thể loại Vè, là một hình thức thơ ca dân gian mang tính dự báo, chiêm nghiệm về thời cuộc. Lời vè Giáp Thân - Ất Dậu thường được lưu truyền để đánh dấu sự chuyển giao giữa hai năm, đồng thời báo hiệu những biến động có thể xảy ra.

Đoạn vè này có khả năng ra đời trong bối cảnh lịch sử nhiều biến động của Việt Nam, đặc biệt là những giai đoạn chuyển giao giữa các triều đại hoặc khi có những sự kiện chính trị - xã hội quan trọng. Năm Giáp Thân và Ất Dậu thường gắn liền với những sự kiện lịch sử cụ thể. Ví dụ, năm 1884 (Giáp Thân) là năm Pháp tiến hành cuộc tấn công và chiếm đóng thành Hà Nội lần thứ hai, mở màn cho giai đoạn đô hộ toàn diện. Năm 1885 (Ất Dậu) chứng kiến cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy bùng nổ. Ngôn ngữ "Giết quan rửa hận" có thể ám chỉ những cuộc nổi dậy, đấu tranh chống lại ách áp bức, bất công của triều đình hoặc của thực dân xâm lược. Việc nhắc đến "Hóc Môn" và "Bình Long" cho thấy lời vè có thể gắn liền với một địa danh cụ thể hoặc một phong trào đấu tranh ở một khu vực nhất định, có thể là Nam Kỳ hoặc các tỉnh miền Tây Nam Bộ, nơi có tên đất là Hóc Môn và Bình Long. Lời vè ra đời từ thực tiễn đời sống, phản ánh nỗi lòng, khát vọng của người dân về sự an bình nhưng cũng không giấu đi những bức xúc, oán giận trước cảnh đời loạn lạc, bất công.

Lời vè này là một minh chứng cho sức sống của văn học dân gian, vừa mang giá trị dự báo, ghi chép lịch sử, vừa là tiếng nói tâm tư, nguyện vọng của nhân dân. Nó thể hiện sự tài tình trong việc sử dụng ngôn ngữ ước lệ, hàm súc để phản ánh hiện thực xã hội phức tạp.