Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là giai cấp nông dân, nơi mà bữa ăn hàng ngày là cả một sự chắt chiu, lam lũ. Người nông dân làm lụng vất vả quanh năm, hạt gạo, con cá đều là thành quả của mồ hôi, nước mắt. Một bữa cơm không trọn vẹn, một sự cố nhỏ như làm rơi bát cơm hay đổ dĩa cá cũng đủ khiến họ xót xa, tủi phận. Nó phản ánh thực tế cuộc sống khó khăn, sự bấp bênh, phụ thuộc vào thiên nhiên và cả những bất công xã hội thời phong kiến. Khi thiên tai địch họa ập đến, mùa màng thất bát, hoặc khi bị sưu cao thuế nặng, người dân không có đủ cái ăn, cuộc sống rơi vào cảnh cơ cực, "rã rời". Câu ca dao còn là lời tự vấn, có thể là sự trách móc vô tình, hoặc do hoàn cảnh xô đẩy, người ta đã làm điều gì đó khiến bản thân và gia đình rơi vào cảnh khốn cùng, mất mát.