Ai ơi phải nghĩ trước sau

Đừng tham lắm của nhà giàu làm chi

Làm thì xem chẳng ra gì

Làm tất làm tả, nói thì điếc tai

Đi ngủ thì hết canh hai

Thức khuya dậy sớm, mình ai dãi dầu

Sớm ngày đi cắt cỏ trâu

Trưa về lại bảo: ngồi đâu, không đầy

Hết mẹ rồi lại đến thầy

Gánh cỏ có đầy cũng nói rằng vơi

Nói thì nói thật là dai

Lắm câu chua cạnh, đắng cay trăm chiều

Phận em là gái nhà nghèo

Lấy phải chồng giàu, ai thấu cho chăng

Nói ra đau đớn trong lòng

Chịu khổ chịu nhục suốt trong một đời

Tác phẩm "Ai ơi phải nghĩ trước sau" là một bài ca dao dân ca mang đậm tính giáo dục, khuyên răn con người về cách nhìn nhận giá trị thực và tránh xa những cám dỗ vật chất hão huyền. Bài ca dao phản ánh một khía cạnh sâu sắc trong đời sống và quan niệm của người xưa.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, khi mà sự phân chia giàu nghèo còn rất rõ rệt. Người nông dân nghèo khổ, quanh năm lam lũ, luôn khao khát một cuộc sống đủ đầy nhưng cũng rất cảnh giác trước những cám dỗ của sự giàu sang. Những người phụ nữ, đặc biệt là những người lấy chồng giàu, thường phải đối mặt với nhiều áp lực và thiệt thòi. Họ có thể bị xem thường, bị bóc lột hoặc phải chịu đựng những người chồng vô tâm, keo kiệt. Bài ca dao là tiếng lòng của những người phụ nữ ấy, thể hiện sự bất mãn, tủi hờn và mong muốn một cuộc sống bình dị, chân thật hơn. Nó phản ánh thực trạng xã hội, nơi mà đôi khi sự giàu có đi liền với tính cách không tốt, làm khổ người xung quanh. Kinh nghiệm dân gian cho thấy, không phải cứ giàu là sướng, mà đôi khi sự giàu có lại mang đến những phiền muộn, mâu thuẫn trong gia đình.

Bài ca dao là một lời răn dạy sâu sắc về cách nhìn nhận giá trị cuộc sống, đề cao phẩm chất con người hơn là vật chất. Tác phẩm thể hiện tài năng chắt lọc tinh tế những bài học kinh nghiệm từ đời sống lao động và sinh hoạt của người dân.