Anh lên đường ngược làm chi,

Những non cùng núi, những khe cùng đồi

Anh về Do Ngãi cùng tôi,

Cửa cao nhà rộng, tiện nơi học hành.

— Văn học dân gian Việt Nam
Câu ca dao thể hiện lời khuyên nhủ đầy tình nghĩa của người ở lại với người ra đi. Lời ca mộc mạc nhưng chứa đựng sự thấu hiểu, sẻ chia và mong muốn gắn kết tình thân.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người ở lại hỏi người đi rằng tại sao lại chọn con đường gian nan, ngược dòng lên núi đồi, khe suối. Thay vào đó, hãy về lại Do Ngãi - nơi có nhà cao cửa rộng, là môi trường thuận lợi cho việc học hành.

Nghĩa bóng

Câu ca khuyên người ta nên lựa chọn con đường phù hợp với hoàn cảnh, có lợi cho tương lai, thay vì theo đuổi những thứ viển vông, khó khăn. Nó đề cao giá trị của tri thức và môi trường sống ổn định.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này phản ánh một khía cạnh của đời sống xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là trong bối cảnh nông nghiệp và sự coi trọng học vấn. 'Ngược làm chi' ám chỉ việc chọn những con đường sự nghiệp hoặc sinh kế khó khăn, không ổn định, có thể là đi xa xứ làm ăn, phiêu bạt hoặc theo đuổi những nghề nghiệp bấp bênh. 'Những non cùng núi, những khe cùng đồi' là hình ảnh ẩn dụ cho những nơi xa xôi, hiểm trở, vất vả. Ngược lại, 'Do Ngãi' (có thể là tên một vùng đất cụ thể hoặc chỉ chung một nơi yên bình, trù phú) với 'cửa cao nhà rộng, tiện nơi học hành' đại diện cho một cuộc sống ổn định, sung túc và quan trọng hơn là có điều kiện để con cháu ăn học thành tài. Trong xã hội xưa, việc học hành được xem là con đường vinh quang, giúp thay đổi vận mệnh gia đình. Do đó, lời khuyên này mang ý nghĩa thiết thực, thể hiện mong muốn người thân có một cuộc sống tốt đẹp, tương lai sáng lạn.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi thấy bạn đang phân vân giữa việc ở lại quê nhà phát triển kinh tế ổn định hay vào thành phố lập nghiệp với nhiều rủi ro, tôi đã khuyên: 'Anh lên đường ngược làm chi, những non cùng núi, những khe cùng đồi. Anh về Do Ngãi cùng tôi, cửa cao nhà rộng, tiện nơi học hành.'"
Phân tích: Người nói dùng câu ca dao này để khuyên bạn nên suy xét kỹ lưỡng, lựa chọn con đường ít rủi ro và có lợi cho tương lai hơn là theo đuổi những thứ viển vông, khó khăn. Câu ca thể hiện sự quan tâm, mong muốn bạn có cuộc sống tốt đẹp.

Kết luận

Câu ca dao là lời khuyên chân thành, đề cao giá trị của tri thức và sự ổn định trong cuộc sống. Nó mang đậm nét nhân văn, thể hiện sự quan tâm, yêu thương giữa con người với nhau.
# Vũ trụ, con người và xã hội # Quê hương đất nước # Phú Thọ # Do Ngãi

Bài viết liên quan