Anh ơi! phải lính thì đi

Cửa nhà mọi việc em thì chẳng sai

Tháng chạp là tiết trồng khoai

Tháng giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà

Tháng ba cày vỡ đất ra

Tháng tư gieo mạ, thuận hòa mọi nơi

Tháng mười gặt hái vừa rồi

Trời đổ mưa xuống, nước trôi đầy đồng

Anh ơi, hãy giữ việc công

Để em cày cấy, mặc lòng em lo

Bài ca dao là lời tâm tình của người vợ nhắn nhủ chồng. Tác phẩm khắc họa vẻ đẹp đảm đang, tần tảo và tình yêu thương sâu sắc của người phụ nữ Việt Nam.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh nền văn minh lúa nước lâu đời của Việt Nam, nơi nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo trong đời sống kinh tế và sinh hoạt. Lời ca dao phản ánh rõ nét tập quán canh tác lúa nước theo chu kỳ thời tiết và mùa vụ. "Tháng Chạp là tiết trồng khoai", "Tháng giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà", "Tháng ba cày vỡ đất ra", "Tháng tư gieo mạ" là những chỉ dẫn cụ thể về thời điểm gieo trồng các loại cây lương thực, thực phẩm thiết yếu, thể hiện kinh nghiệm nông nghiệp tích lũy qua nhiều thế hệ. "Tháng mười gặt hái vừa rồi Trời đổ mưa xuống, nước trôi đầy đồng" mô tả hiện thực thiên tai thường xuyên đe dọa mùa màng, gây thiệt hại nặng nề cho người nông dân. Lời khuyên "Anh ơi, phải lính thì đi. Cửa nhà mọi việc em thì chẳng sai" cho thấy sự phân công lao động trong gia đình, người phụ nữ sẵn sàng gánh vác việc nhà, việc đồng áng để người chồng yên tâm thực hiện nghĩa vụ xa nhà (lính). Điều này phản ánh tư tưởng "chồng đi lính, vợ ở nhà làm ăn" và vai trò quan trọng của người phụ nữ trong việc giữ gìn sản nghiệp gia đình.

Bài ca dao là bức tranh sinh động về đời sống nông nghiệp và vai trò người phụ nữ. Tác phẩm ca ngợi đức tính cần cù, đảm đang và tình nghĩa vợ chồng sâu nặng, thể hiện giá trị văn hóa truyền thống.