Anh thác rồi được chữ hiển vinh

Bỏ em ở lại linh đinh một mình

Câu ca dao "Anh thác rồi được chữ hiển vinh, Bỏ em ở lại linh đinh một mình" là một lời than thở đầy xót xa trong kho tàng ca dao Việt Nam. Nó phản ánh tâm trạng của người ở lại khi người thân yêu ra đi vì sự nghiệp.

Câu ca dao này có khả năng ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi việc thi cử, khoa bảng là con đường để con người thay đổi vận mệnh, đạt được danh vọng và địa vị. Đặc biệt là trong thời kỳ phong kiến, "chữ" (học vấn, khoa bảng) là thước đo giá trị và là con đường duy nhất để "hiển vinh" cho cả dòng họ. Người đàn ông thường phải rời quê hương, xa vợ con để đến kinh thành học tập, ứng thí. Quá trình này gian nan, kéo dài, không phải ai cũng thành công. Người ở nhà, thường là người phụ nữ, phải gánh vác mọi việc gia đình, ruộng nương, con cái, chịu đựng cảnh cô đơn, lo lắng. Nếu người đi thi đỗ đạt thì "hiển vinh", nhưng nếu không thành công, hoặc lâm bệnh qua đời nơi đất khách quê người thì người ở lại càng "linh đinh", khổ sở hơn. Câu ca dao này là tiếng lòng của những người phụ nữ tần tảo, giàu đức hy sinh, luôn mong chờ và chịu đựng thiệt thòi vì sự nghiệp của chồng, của con.

Với ngôn từ mộc mạc, hình ảnh giàu sức gợi, câu ca dao thể hiện sâu sắc tình cảm vợ chồng, sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ và nỗi niềm day dứt về sự cách trở. Nó là minh chứng cho giá trị nhân văn, lòng thủy chung trong văn hóa Việt.