Bây giờ túng lắm em ơi

Bán hết cái nồi cho chí cái vung

Còn mười thước ruộng ngoài đồng

Cửa nhà sạch hết trông mong nỗi gì

Còn được cái ổ lợn con

Nuôi chi ngoắt nghéo gầy mòn khốn thân

Ăn thì chả có mà ăn

Bán đi trả nợ cho xong, mẹ mày

Kẻo mà nó kẹp đêm nay

Đôi chân kẹp phản, đôi tay kẹp giường

Giá nhà tôi đáng một nghìn

Cầm bằng mấy chục cho liền đêm nay

Bảy chục chẳng đủ nợ này

Hai chân kẹp phản, hai tay kẹp giường

Lạy ông tha kẹp cho tôi chạy tiền

Tôi về tôi bán vợ tôi

Lấy ba chục nữa cho đầy một trăm

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao là lời than thở, kêu gọi sự giúp đỡ của người nông dân trong cảnh bần cùng, nợ nần chồng chất. Nó phản ánh chân thực nỗi khổ của người dân lao động dưới ách áp bức, bóc lột.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người nói đã bán hết tài sản có giá trị như nồi, vung, ruộng đất. Hiện tại, họ chỉ còn lại đàn lợn con gầy gò, nuôi không có gì ăn, đành phải bán đi để trả nợ. Ngay cả nhà cửa cũng bị xiết nợ.

Nghĩa bóng

Câu ca dao thể hiện sự cùng quẫn cùng cực, không còn gì để bán ngoài tài sản quý giá nhất là vợ con, cho thấy mức độ bi đát của hoàn cảnh. Nó ngụ ý lên án xã hội bất công, khiến người dân rơi vào cảnh túng quẫn, phải bán cả người thân.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là thời kỳ mà chế độ tô thuế nặng nề, các khoản nợ lãi cắt cổ của địa chủ, quan lại đã đẩy người nông dân vào cảnh khốn cùng. Khi mùa màng thất bát, thiên tai xảy ra, người nông dân không có khả năng trả nợ, buộc phải bán đi tài sản, thậm chí là bán vợ, bán con để trả nợ, mong thoát khỏi cảnh bị xiết nợ, bị hành hạ. "Kẹp phản", "kẹp giường" là những hình ảnh gợi tả sự xiết nợ tàn bạo, những món nợ không thể trả nổi, khiến người ta phải cầu xin tha thứ và tìm mọi cách để xoay sở. Việc bán vợ, bán con là biểu hiện cực đoan nhất của sự tuyệt vọng, là lời tố cáo mạnh mẽ tầng lớp thống trị hà khắc.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi ai đó than vãn về việc nợ nần chồng chất, không có cách nào xoay sở, người ta có thể nói 'còn cái ổ lợn con, nuôi chi ngoắt nghéo gầy mòn khốn thân'."
Phân tích: Câu này được sử dụng để ví von, so sánh với tình cảnh hiện tại của người đang gặp khó khăn, nhấn mạnh sự bế tắc và tuyệt vọng vì không còn tài sản để bán, dù là những thứ nhỏ nhặt nhất.

Kết luận

Tác phẩm là tiếng kêu thống thiết của người lao động nghèo khổ, thể hiện giá trị hiện thực sâu sắc. Nó mang giá trị nhân đạo, khơi gợi lòng đồng cảm và lên án sự bất công trong xã hội cũ.
# Than thân trách phận # nghèo đói

Bài viết liên quan

Chưa đi chưa biết Cửa Ông

Đến đây mới biết đường không lối về

Phu sắng-tẩy ai thuê mà đánh

Thẻ than sàng ai bán mà mua

Nhà quê còn có ngày mùa

Đi nhặt, đi mót hột thừa mà ăn

Ở đây rét đói quanh năm

Đi câu cá: rủi, đi săn: hổ vồ

Khu Bò Đái xương khô rải rác

Bến Lò Vôi mấy xác bồng bềnh

Lạc loài bể khổ mông mênh

Thân vờ xơ xác lênh đênh chét mòn

Trót nghe bầu bạn ra đây

Lạ thung, lạ thổ, lạ cây, lạ nhà

Đồn Cẩm Phả sơn hà bát ngát

Huyện Hoành Bồ đá cát mênh mông

Ai ơi đứng lại mà trông

Kìa khe nước độc, nọ ông hùm già

Vui gì mà rủ nhau ra

Làm ăn khổ cực nghĩ mà tủi thân.

Câu ca dao "Chưa đi chưa biết Cửa Ông" là lời cảnh báo về sự khắc nghiệt và hiểm nguy của vùng đất xa lạ, nơi cuộc sống khó khăn, thiếu thốn. Bài ca thể hiện nỗ...

# Lịch sử # Đấu tranh, phản kháng # Than thân trách phận # Hải Phòng # thợ mỏ

Ba toong đi lại nghênh ngang

Chậm chân thì gậy nó phang vỡ đầu

Công việc khoán nặng, khoán cao

Làm mà không được xơi bao mũi giày

Mồm quát tháo chân tay đá tát

Đánh đập rồi cúp phạt hết lương.

Đoạn ca dao này miêu tả sinh động hình ảnh người cai quản hà khắc, bóc lột sức lao động của người làm thuê trong xã hội xưa. Nó phản ánh một thực tế nghiệt ngã,...

# Đấu tranh, phản kháng # Than thân trách phận # thợ mỏ