Bấy lâu đến ngọn sông chờ,

Muốn tìm cá lớn phải chờ trời mưa

Tiếc công đắp đập be bờ

Để ai quảy đó mang lờ đến đơm

— Văn học dân gian Việt Nam
Bài ca dao trên là lời than thở của người nông dân về công sức lao động bị uổng phí. Câu ca thể hiện sự bất lực trước thiên nhiên và sự bất công trong cuộc sống.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Người nông dân đã mất nhiều công sức để đắp đập, be bờ, mong muốn có được nguồn nước để nuôi cá. Tuy nhiên, đến khi cá lớn thì trời lại mưa, làm vỡ đập, cuốn trôi hết thành quả lao động.

Nghĩa bóng

Câu ca thể hiện sự xót xa cho những nỗ lực, công sức đã bỏ ra nhưng không mang lại kết quả. Nó còn ngụ ý sự bất công, khi người khác dễ dàng hưởng thụ thành quả lao động của mình.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này phản ánh thực trạng cuộc sống của người nông dân Việt Nam xưa, đặc biệt là những người sống bằng nghề nông và nuôi trồng thủy sản. Nền nông nghiệp lúa nước phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết, đặc biệt là nước. Việc đắp đập, be bờ là một công việc quan trọng, đòi hỏi nhiều công sức để giữ nước tưới tiêu cho đồng ruộng hoặc ao hồ nuôi cá. Tuy nhiên, thiên tai, bão lụt thất thường luôn là mối đe dọa lớn. "Trời mưa" ở đây không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn ẩn chứa sự trớ trêu, nghiệt ngã của số phận. Việc "ai quảy đó mang lờ đến đơm" cho thấy sự bất công, khi công sức của mình lại trở thành cơ hội cho người khác.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Sau bao ngày cố gắng hoàn thành dự án, sếp lại quyết định hủy bỏ, đúng là "tiếc công đắp đập be bờ"."
Phân tích: Câu này được dùng để diễn tả sự thất vọng, tiếc nuối khi công sức bỏ ra để hoàn thành một việc gì đó bỗng chốc trở nên vô nghĩa do yếu tố khách quan hoặc quyết định đột ngột từ người khác.

Kết luận

Câu ca dao là lời than thở đầy chua xót về sự phí hoài công sức lao động và sự bất công trong xã hội. Nó mang giá trị hiện thực sâu sắc, phản ánh cuộc sống lam lũ của người dân và ý nghĩa về lao động, thành quả.
# Vũ trụ, con người và xã hội # cái lờ # cái đó

Bài viết liên quan