Cá trê cạo nhớt để kì

Đàn ông râu trụi còn gì là duyên

Câu ca dao "Cá trê cạo nhớt để kì/ Đàn ông râu trụi còn gì là duyên" là một lời nhận xét dí dỏm, sâu sắc về vẻ đẹp ngoại hình, đặc biệt là nét duyên dáng của người đàn ông trong quan niệm dân gian Việt Nam.

Câu ca dao này ra đời từ trong đời sống sinh hoạt, gắn liền với kinh nghiệm dân gian về quan sát thế giới tự nhiên và con người. Cá trê là loài cá quen thuộc trong ao hồ, đồng ruộng Việt Nam, đặc trưng bởi lớp nhớt dày. Người xưa quan sát thấy rằng, việc làm sạch cá trê thường phải loại bỏ lớp nhớt này để dễ chế biến, nhưng bản thân con cá trê khi hết nhớt lại không còn dáng vẻ đặc trưng. Từ đó, họ liên tưởng đến người đàn ông và đặc điểm "râu". Râu được xem là một biểu tượng của sự nam tính, từng trải, là điểm nhấn tạo nên vẻ phong trần, lịch lãm. Một người đàn ông cạo sạch râu có thể bị xem là thiếu đi nét quyến rũ vốn có, giống như con cá trê mất đi lớp nhớt đặc trưng. Câu ca phản ánh quan niệm thẩm mỹ truyền thống, đề cao sự nam tính và những nét đặc trưng ngoại hình gắn liền với giới tính, tuổi tác của người đàn ông trong xã hội xưa.

Câu ca dao mang giá trị nghệ thuật ở cách dùng hình ảnh so sánh độc đáo, gần gũi. Về tư tưởng, nó đề cao vẻ đẹp của sự khác biệt, nét duyên dáng đến từ những đặc điểm riêng biệt của mỗi người, khuyên chúng ta đừng cố gắng trở nên giống nhau mà đánh mất bản sắc.