Canh khuya em thức dậy, em lau nĩa rửa dĩa, dọn bàn,

Tay em san rượu chát, miệng em hát một đôi câu.

Trên lầu kia tiếng chuông đánh rộ,

Dưới nhà việc trống đổ tàn canh.

Em đây lịch sự chi đó mà đi đâu năm bảy người giành?

Giả như con cá kia ở chợ, dạ ai đành nấy mua

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao miêu tả một cô gái đang thức khuya làm việc nhà, thể hiện sự đảm đang, khéo léo. Dù vất vả, cô vẫn giữ được nét duyên dáng, tự tin trong lời hát và suy nghĩ. Đây là một bức tranh đẹp về phẩm chất người phụ nữ Việt Nam xưa.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Cô gái thức dậy khuya để làm việc như lau bát, đĩa, dọn bàn. Cô vừa san rượu, vừa hát. Tiếng chuông từ trên lầu và tiếng trống báo canh từ dưới nhà cho thấy đêm đã khuya lắm rồi. Dù mệt nhọc, cô vẫn làm việc và cất tiếng hát.

Nghĩa bóng

Câu ca dao ngụ ý cô gái tuy làm lụng vất vả nhưng vẫn giữ được vẻ lịch sự, duyên dáng. Lời than vãn "chi đó mà đi đâu năm bảy người giành" thể hiện sự khiêm nhường và tự trào của cô gái trước sự ngưỡng mộ của nhiều người. Nó cho thấy giá trị, phẩm hạnh của cô gái là điều đáng quý, được nhiều người để ý, trân trọng.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi người phụ nữ thường gánh vác nhiều công việc gia đình, đặc biệt là những công việc nội trợ. Sự đảm đang, khéo léo và đức hạnh của người phụ nữ được đề cao. Cô gái trong ca dao có thể là người con gái đang trong tuổi cập kê, được nhiều chàng trai để ý và theo đuổi. Việc cô thức khuya làm việc nhà không chỉ thể hiện sự chăm chỉ mà còn là cách cô giữ gìn nề nếp gia phong, thể hiện phẩm giá của mình. Lời hát "san rượu chát, miệng em hát một đôi câu" cho thấy dù vất vả, cô vẫn giữ được tâm hồn tươi trẻ, lạc quan và có ý thức về vẻ đẹp của mình. "Tiếng chuông đánh rộ, dưới nhà việc trống đổ tàn canh" là những chi tiết nghệ thuật gợi tả thời gian đêm khuya, nhấn mạnh sự tần tảo của người con gái. Câu nói "Giả như con cá kia ở chợ, dạ ai đành nấy mua" là một cách nói ví von đầy trí tuệ, thể hiện sự tự tin vào giá trị của bản thân, đồng thời cũng cho thấy một nét văn hóa ứng xử khéo léo, tế nhị của người phụ nữ xưa trong việc lựa chọn người bạn đời.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi có nhiều người cùng theo đuổi một cô gái, có người bạn bông đùa: "Con bé này vừa đảm đang lại vừa xinh đẹp, đúng là 'con cá ở chợ, dạ ai đành nấy mua' nên mới có nhiều anh theo vậy đó!""
Phân tích: Trong trường hợp này, câu ca dao được dùng để ví von về một cô gái có nhiều phẩm chất tốt đẹp, được nhiều người ngưỡng mộ và mong muốn có được. Lời nói này vừa thể hiện sự thán phục cô gái, vừa mang tính chất trêu đùa vui vẻ giữa bạn bè.

Kết luận

Đoạn ca dao là một lời ca ngợi vẻ đẹp phẩm chất, đức hạnh của người phụ nữ Việt Nam. Nó không chỉ thể hiện sự đảm đang, tháo vát mà còn cả sự tự tin, ý thức về giá trị bản thân. Giá trị nghệ thuật nằm ở cách miêu tả chân thực, giàu hình ảnh và ngôn ngữ dân dã, mộc mạc.
# Vũ trụ, con người và xã hội # nhà việc # cá # năm canh # đối đáp

Bài viết liên quan