Chàng đi để nhện buông mùng

Đêm năm canh thiếp chịu lạnh lùng cả năm

Đêm nay bỏ thoải tay ra

Giường không chiếu vắng xót xa trong lòng

Nửa đêm súc miệng ấm đồng

Lạnh lùng đã thấu đến lòng chàng chưa?

Đêm qua tắt gió liền mưa

Chàng cầm cành bạc thiếp đưa lá vàng

Một ngày năm bảy tin sang

Thiếp những mong chàng chàng những mong ai

Má hồng còn có khi phai

Răng đen khi nhạt tóc dài khi thưa

Trông ra phố trách ông trời

Chỗ ăn thì có chỗ ngồi thì không

Chém cha cái số long đong

Càng vương với chữ tình chung càng rầy

Đoạn ca dao này là lời than thở của người phụ nữ khi người yêu hoặc chồng đi xa, để lại nỗi cô đơn, tủi phận. Lời ca chất chứa tâm trạng buồn bã, mong ngóng và trách móc.

Đoạn ca dao này phản ánh sâu sắc cuộc sống của người phụ nữ Việt Nam xưa, đặc biệt là những người có chồng, người yêu đi làm ăn xa, đi lính hoặc vắng nhà dài ngày. Trong xã hội phong kiến, vai trò của người phụ nữ chủ yếu gắn liền với gia đình, nội trợ. Khi người đàn ông vắng mặt, họ phải gánh vác nhiều công việc, lại thêm nỗi cô đơn, trống vắng. Hình ảnh 'nhện buông mùng' gợi lên sự hiu quạnh, lâu ngày không có người sử dụng. 'Đêm năm canh thiếp chịu lạnh lùng cả năm' diễn tả nỗi khổ kéo dài, dai dẳng. 'Giường không chiếu vắng xót xa trong lòng' là nỗi đau thấu tận tâm can. Hoàn cảnh kinh tế khó khăn, chiến tranh loạn lạc cũng là yếu tố khiến nhiều người phải ly hương, xa cách. Câu hát ra đời từ thực tiễn sinh hoạt đó, là tiếng lòng của người ở lại, thể hiện tâm trạng nhớ nhung, oán trách và mong mỏi người thương trở về.

Đây là một đoạn ca dao tiêu biểu cho tiếng lòng người phụ nữ trong tình yêu đôi lứa, thể hiện tài năng miêu tả tâm trạng tinh tế và chân thực. Nó cho thấy giá trị nhân văn sâu sắc, khát vọng tình yêu và hạnh phúc.