Chim kia vì bởi tham ăn

Mà vương phải lưới người giăng đấy rồi

Cá kia vì bởi tham mồi

Mà mắc phải lưỡi câu người cắm đây

Đoạn ca dao "Chim kia vì bởi tham ăn..." là lời răn dạy dân gian sâu sắc. Câu ca sử dụng hình ảnh con chim và con cá để gửi gắm bài học về sự nguy hiểm của lòng tham.

Câu ca dao này bắt nguồn từ kinh nghiệm thực tế lao động sản xuất và sinh hoạt đời sống của người Việt xưa, đặc biệt là những người gắn bó với nông nghiệp và khai thác tự nhiên. Việc đặt bẫy chim và thả câu bắt cá là những phương pháp săn bắt, kiếm sống phổ biến trong xã hội Việt Nam truyền thống. Người xưa quan sát thấy rằng, để bắt được chim, người ta thường dùng lúa, ngô hoặc các loại hạt làm mồi nhử, đặt trong bẫy. Chim bay lượn trên trời, thấy mồi ngon mắt thì ham hố bay xuống, không để ý đến sự nguy hiểm tiềm ẩn nên dễ dàng bị mắc bẫy. Tương tự, đối với nghề cá, người ta dùng giun, côn trùng hoặc những mẩu thức ăn hấp dẫn làm mồi, thả xuống sông, hồ. Cá thấy mồi béo bở thì quên đi sự đề phòng, lao vào đớp mồi và bị lưỡi câu găm chặt. Từ những quan sát cụ thể, sinh động đó, nhân dân ta đã đúc kết thành lời ca dao để giáo dục con cháu về đức tính cẩn trọng, không nên để lòng tham dẫn lối làm hại thân mình. Câu ca mang đậm dấu ấn của tư duy dân gian, lấy cái cụ thể để nói cái trừu tượng, lấy kinh nghiệm đời sống để làm bài học đạo đức.

Câu ca dao "Chim kia vì bởi tham ăn..." là một áng văn chương dân gian hàm súc và giàu ý nghĩa. Nó khẳng định giá trị đạo đức truyền thống về sự điều độ, tỉnh táo, và cảnh báo về tai họa do lòng tham gây ra, để lại bài học sâu sắc cho muôn đời.