Con thì đói khóc như ri

Chồng thì uống rượu li bì ngày đêm

Đem tiền mua lấy cái say

Hơi men giở giọng bầy nhầy bên tai

Bữa hôm cùng với bữa mai

Cua rang ốc nướng kéo dài thâu canh

Xương sông lá lốt lá chanh

Rau thơm rau húng tỏi hành chắt chiu

Trách ai không nghĩ một điều

Vợ con nheo nhóc nỡ liều uống say

— Văn học dân gian Việt Nam
Bài ca dao phản ánh thực trạng gia đình tan vỡ, vợ con khốn khổ do người chồng chìm đắm trong rượu chè. Tác phẩm thể hiện nỗi lòng xót xa, oán trách của người vợ trước cảnh chồng bê tha, vô trách nhiệm.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu ca dao miêu tả cảnh vợ đói con khóc, còn người chồng thì say bí tỉ vì rượu. Tiền bạc đáng lẽ phải lo cho gia đình thì lại bị đem đi mua rượu, chỉ còn lại những món ăn đạm bạc như cua rang, ốc nướng, rau thơm để sống qua ngày.

Nghĩa bóng

Bài ca dao là lời phê phán sâu sắc thói hư, tật xấu của những người đàn ông bỏ bê gia đình, chỉ biết đến rượu chè. Nó khuyên răn con người phải biết suy nghĩ cho vợ con, có trách nhiệm với gia đình, tránh xa tệ nạn rượu chè để giữ gìn hạnh phúc.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê nông nghiệp, nơi cuộc sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn. Tệ nạn rượu chè không chỉ gây ra gánh nặng kinh tế cho gia đình mà còn làm suy đồi đạo đức, ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục. Người xưa thường phải đối mặt với những người chồng, người cha nghiện rượu, dẫn đến cảnh vợ con đói khổ, nhà cửa tan hoang. Chính trong những hoàn cảnh éo le đó, những lời ca, tiếng hát thể hiện tâm tư, nguyện vọng, sự oán trách của người phụ nữ lao động nghèo khổ đã ra đời, được lưu truyền và phổ biến rộng rãi trong dân gian. Nó phản ánh một phần hiện thực xã hội, một tập quán sinh hoạt có thật, nơi mà thú vui nhất thời của người đàn ông đã dẫn đến hậu quả bi đát cho cả gia đình.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Nghe ông hàng xóm cứ say xỉn suốt ngày, bà vợ thở dài: 'Đúng là con thì đói khóc như ri, chồng thì uống rượu li bì ngày đêm'."
Phân tích: Người vợ dùng câu ca dao để diễn tả sự bất lực và xót xa khi chồng chìm đắm trong rượu chè, bỏ mặc vợ con đói khổ, thể hiện sự phê phán nhẹ nhàng mà sâu sắc đối với thói quen xấu của chồng.

Kết luận

Bài ca dao là tiếng lòng chân thực của người phụ nữ Việt Nam xưa, thể hiện giá trị nhân văn sâu sắc về tình yêu thương gia đình và trách nhiệm. Tác phẩm có giá trị phê phán cao, lên án thói hư tật xấu, góp phần giáo dục đạo đức.

Bài viết liên quan

Chưa đi chưa biết Cửa Ông

Đến đây mới biết đường không lối về

Phu sắng-tẩy ai thuê mà đánh

Thẻ than sàng ai bán mà mua

Nhà quê còn có ngày mùa

Đi nhặt, đi mót hột thừa mà ăn

Ở đây rét đói quanh năm

Đi câu cá: rủi, đi săn: hổ vồ

Khu Bò Đái xương khô rải rác

Bến Lò Vôi mấy xác bồng bềnh

Lạc loài bể khổ mông mênh

Thân vờ xơ xác lênh đênh chét mòn

Trót nghe bầu bạn ra đây

Lạ thung, lạ thổ, lạ cây, lạ nhà

Đồn Cẩm Phả sơn hà bát ngát

Huyện Hoành Bồ đá cát mênh mông

Ai ơi đứng lại mà trông

Kìa khe nước độc, nọ ông hùm già

Vui gì mà rủ nhau ra

Làm ăn khổ cực nghĩ mà tủi thân.

Câu ca dao "Chưa đi chưa biết Cửa Ông" là lời cảnh báo về sự khắc nghiệt và hiểm nguy của vùng đất xa lạ, nơi cuộc sống khó khăn, thiếu thốn. Bài ca thể hiện nỗ...

Ba toong đi lại nghênh ngang

Chậm chân thì gậy nó phang vỡ đầu

Công việc khoán nặng, khoán cao

Làm mà không được xơi bao mũi giày

Mồm quát tháo chân tay đá tát

Đánh đập rồi cúp phạt hết lương.

Đoạn ca dao này miêu tả sinh động hình ảnh người cai quản hà khắc, bóc lột sức lao động của người làm thuê trong xã hội xưa. Nó phản ánh một thực tế nghiệt ngã,...