Cùng nhau một bọn đi thi

Kẻ thì đỗ trạng người thì về không

Cùng nhau một bọn má hồng

Kẻ đã có chồng người vẫn nằm trơ.

Câu ca dao "Cùng nhau một bọn đi thi..." là một tác phẩm tiêu biểu của thể loại ca dao, dân ca Việt Nam. Nó phản ánh một cách chân thực hiện thực xã hội và tâm lý con người qua hai khía cạnh thi cử và hôn nhân.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, đặc biệt là vào thời kỳ khoa cử còn thịnh hành. Chế độ khoa cử là con đường duy nhất để nhiều người, đặc biệt là con em nhà nghèo, có cơ hội đổi đời, thăng tiến trong sự nghiệp và địa vị xã hội. Việc đi thi không chỉ là để lấy danh vọng mà còn là gánh nặng, niềm hy vọng của cả gia đình. Do đó, những câu ca dao như thế này thường được sáng tác trong các dịp chia tay, tiễn đưa bạn bè, người thân đi thi, hoặc trong các cuộc gặp gỡ sau khi thi cử. Nó phản ánh thực tế phũ phàng của xã hội, nơi mà sự thành công hay thất bại mang đến những hệ quả khác biệt lớn lao, không chỉ cho bản thân mà còn cho cả gia đình. Sự khác biệt giữa 'kẻ đỗ trạng' và 'người về không', hay giữa 'kẻ đã có chồng' và 'người vẫn nằm trơ' thể hiện rõ sự phân hóa giàu nghèo, sang hèn, may rủi trong cuộc đời.

Câu ca dao "Cùng nhau một bọn đi thi..." có giá trị nghệ thuật cao với ngôn ngữ giản dị, hình ảnh đối lập sắc nét. Tác phẩm thể hiện sâu sắc tư tưởng về sự phân hóa xã hội và đề cao giá trị của sự cố gắng, nỗ lực cá nhân trong cuộc sống.