Nguồn gốc và Xuất xứ
Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà lễ giáo hà khắc và quan niệm trọng vật chất, khinh bạc ảnh hưởng sâu sắc đến các mối quan hệ tình cảm. Đặc biệt, trong các tầng lớp lao động, việc dựng vợ gả chồng thường đặt nặng yếu tố môn đăng hộ đối và tài sản. Người phụ nữ, thường ở vị thế yếu đuối hơn trong xã hội, dễ trở thành nạn nhân của những cuộc hôn nhân không xuất phát từ tình yêu. "Ngô đồng" là loài cây quý, tượng trưng cho sự thanh cao, thường gắn liền với hình ảnh phượng hoàng. "Phượng hoàng" là biểu tượng của bậc đế vương, của những điều cao quý, trong ca dao thường dùng để chỉ người yêu lý tưởng, cao sang. Việc "ngô đồng nỡ để phượng hoàng ngẩn ngơ" là hình ảnh ẩn dụ cho một mối tình đẹp đẽ, một cuộc hôn nhân môn đăng hộ đối đã không thành hoặc bị phá vỡ. "Tham vàng" chỉ sự ham muốn vật chất, tiền bạc. "Phụ ngãi" là phụ bạc tình nghĩa. Câu ca dao phản ánh thực trạng xã hội, nơi mà lòng tham vật chất có thể hủy hoại những giá trị tình cảm thiêng liêng, để lại nỗi đau khôn nguôi cho những người có trái tim chân thành.