– Em gặp anh đây, cho em hỏi thử đôi lời

Chữ chi anh chôn xuống đất,

Chữ chi anh cất lên trang,

Chữ chi anh mang không nổi,

Chữ chi gió thổi không bay,

Trai nam nhi anh mà đối đặng,

Em thưởng cái nón bài thơ đội liền.

– Chữ Triệu anh chôn xuống đất,

Chữ Tiên sư anh cất lên trang,

Chữ Trung chữ Hiếu anh mang không nổi,

Bia tạc đá vàng, gió thổi không bay,

Trai nam nhi anh đà đối đặng, em thưởng cái nón bài thơ đâu rồi?

Đoạn ca dao đối đáp này là một minh chứng sinh động cho nghệ thuật ứng đối trong văn hóa dân gian Việt Nam, thể hiện trí tuệ và sự nhanh nhạy của con người. Lời ca dao xoay quanh câu hỏi về những điều bí ẩn và câu trả lời thông minh, thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về lẽ đời.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà các giá trị đạo đức truyền thống như hiếu thảo, trung thực, tôn sư trọng đạo được đề cao. Đặc biệt, trong các làng xã xưa, việc ghi nhớ công ơn tổ tiên, những người có công với làng, với nước thường được khắc trên bia đá hoặc hoành phi câu đối, thể hiện sự tôn kính và mong muốn lưu giữ mãi mãi. Việc đối đáp này có thể xuất phát từ các cuộc giao duyên, hát ví, hát đối của nam nữ thanh niên trong các dịp lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, thể hiện tài trí, sự hiểu biết và ứng xử của họ. Chữ "Triệu" có thể ám chỉ tên của một người, hoặc một danh hiệu, một lời hứa quan trọng. "Tiên sư" thể hiện sự kính trọng đối với người thầy, người khai sáng. "Trung" và "Hiếu" là hai phẩm chất cốt lõi của người quân tử theo Nho giáo. "Bia tạc đá vàng" là hình ảnh ẩn dụ cho sự bất diệt, trường tồn.

Đoạn ca dao là một tác phẩm nghệ thuật ngôn từ độc đáo, thể hiện tài năng ứng đối và sự am hiểu sâu sắc về lẽ đời, đạo lý của người xưa. Nó để lại bài học quý giá về những giá trị tinh thần trường tồn, vượt lên trên vật chất tầm thường.