Hoa ơi hoa nở làm chi

Hoa nở lỡ thì, lại gặp mùa đông

Chồng lớn, vợ bé đã xong

Chồng bé, vợ lớn trong lòng đắng cay

Dăm ba thước lụa cầm tay

Đã toan tự vẫn ở đây không về

Đẹp lòng ông cậu bà dì

Ông bà chú bác ăn gì cho ngon

Đắng này xem tựa bồ hòn

Chát này xem tựa sung non ngậm vào

Câu ca dao "Hoa ơi hoa nở làm chi" là lời than thở đầy xót xa về thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ. Lời ca thể hiện bi kịch của những cuộc hôn nhân không môn đăng hộ đối, gây ra nỗi đau khổ, tủi nhục khôn nguôi.

Câu ca dao này phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội Việt Nam phong kiến, nơi mà hôn nhân thường do gia đình sắp đặt, ít dựa trên tình cảm và sự tự nguyện của đôi lứa. Đặc biệt, tục tảo hôn hoặc hôn nhân lệch đũa (chồng lớn - vợ bé, hoặc ngược lại) là phổ biến, gây ra nhiều bi kịch cho người phụ nữ. Việc lấy chồng lớn khi còn quá nhỏ khiến người vợ không được vun vén, không được làm chủ cuộc đời mình, mang thân phận phụ thuộc, có thể bị coi thường. Ngược lại, việc lấy chồng bé khi đã lớn, có thể đã có những rung động khác, lại càng thêm phần ngang trái, tủi hờn. Những hình ảnh "dăm ba thước lụa" ám chỉ việc người phụ nữ có thể bị ép gả, hoặc mang theo sính lễ nhỏ nhoi, càng làm nổi bật thân phận bèo bọt. Họ có thể rơi vào tuyệt vọng đến mức nghĩ đến cái chết để giải thoát. Lời ca còn tố cáo thái độ vô cảm, thậm chí là hưởng lợi của những người thân như ông cậu, bà dì, ông bà chú bác trước nỗi khổ của người phụ nữ, những người có thể ăn ngon, vui vẻ trên sự đau khổ của họ. Vị đắng chát của bồ hòn, sung non là sự cảm nhận chân thực về nỗi đau tinh thần dai dẳng, không thể nguôi ngoai.

Câu ca dao là lời tố cáo mạnh mẽ chế độ hôn nhân gả cưới hà khắc, bất công trong xã hội phong kiến. Nó thể hiện sự cảm thông sâu sắc với nỗi đau, bi kịch của người phụ nữ, đồng thời là lời kêu gọi đòi quyền được sống hạnh phúc, tự do trong tình yêu và hôn nhân.