Kể từ cất gánh đi buôn

Lúa còn ba cót, bạc còn ba trăm

Khoai lang khô, đỗ phộng đầy thùng

Chàng giao cho thiếp, giữ cùng thiếp ăn

Bây giờ cót ngã, bồ lăn

Khoai lang khô cũng hết, thùng văng ra ngoài

Bởi vì cứ mảng theo trai

Bao nhiêu tiền của ăn xài hết trơn

Câu ca dao "Kể từ cất gánh đi buôn" là lời tâm sự của người vợ ở nhà, thể hiện sự trách móc, giận hờn với chồng khi mọi thứ đã tan hoang. Lời than trách chất chứa nỗi buồn và sự nuối tiếc.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, nơi mà đời sống nông nghiệp lúa nước là chủ yếu và hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa tuy còn sơ khai nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc mưu sinh, tích lũy tài sản. Khi người chồng đi làm ăn xa, việc giao phó tài sản cho người vợ ở nhà là điều thường thấy. Hoàn cảnh ra đời của câu ca dao này phản ánh một thực tế sinh hoạt đời sống: người phụ nữ ngoài việc nội trợ còn gánh vác một phần trách nhiệm quản lý, gìn giữ gia sản. Tuy nhiên, nó cũng nhấn mạnh sự yếu đuối, cám dỗ của con người trước những thú vui bên ngoài. Sự tan vỡ gia sản được miêu tả qua những hình ảnh cụ thể của nông nghiệp (lúa, khoai, đỗ) và vật dụng sinh hoạt (cót, bồ, thùng) cho thấy sự gắn bó mật thiết với đời sống thực tiễn. Câu ca dao mang tính chất tự sự, lời lẽ mộc mạc, chân chất, phản ánh tâm tư, tình cảm của người dân lao động, đồng thời là một bài học kinh nghiệm được đúc kết từ thực tiễn cuộc sống, răn dạy về đức hạnh và sự chung thủy.

Đây là lời than thở đầy cay đắng, thể hiện sự thất vọng trước sự suy đồi đạo đức. Câu ca dao có giá trị tố cáo xã hội và giáo dục đạo lý làm người, khuyên răn con người giữ gìn phẩm hạnh và tài sản.