Khen ai khéo đặt cái nghèo

Kém ăn kém mặc, kém điều khôn ngoan

Bây giờ chẳng có bạn vàng

Cho nên đổ cả khôn ngoan cho người

Nhà giàu nói một hay mười

Nhà khó nói chẳng được lời nào khôn

Nhà nghèo như giỏ thủng trôn

Nhà giàu như bạc bỏ hòm xưa nay

Nghèo đâu nghèo mãi thế này

Mất chúng mất bạn vì nay tội nghèo

Bốn bề công nợ eo xèo

Chỉ vì một nỗi tội nghèo mà thôi

Tôi làm, tôi chẳng có chơi

Nghèo sao nghèo mãi, trời ơi hỡi trời

Bài ca dao thể hiện tâm trạng uất hận, xót xa của người nghèo trước cảnh đời bất công. Nó phản ánh hiện thực khắc nghiệt và những định kiến xã hội mà người lao động phải gánh chịu.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là ở các làng quê nông nghiệp, nơi mà đời sống vật chất còn nhiều khó khăn và sự phân hóa giàu nghèo khá rõ rệt. Trong một xã hội trọng lễ giáo, coi trọng sự giàu sang và địa vị, người nghèo thường bị coi thường, khinh rẻ. Họ không chỉ thiếu thốn về vật chất mà còn thiếu cả cơ hội để thể hiện tài năng, trí tuệ của mình. Tiếng nói của người nghèo thường không có trọng lượng, ngay cả khi họ nói những điều đúng đắn. Ngược lại, người giàu có nói một lời cũng được người khác tôn sùng, coi là lời vàng ý ngọc. Điều này tạo nên một bức tranh đầy chua xót về thân phận người nghèo, họ phải gánh chịu nhiều thiệt thòi, bất công không chỉ về kinh tế mà còn về mặt tinh thần và xã hội. Sự bế tắc, tuyệt vọng trước cảnh nghèo đói đeo bám dai dẳng, không lối thoát được thể hiện qua những lời than thở "Nghèo đâu nghèo mãi thế này", "Chỉ vì một nỗi tội nghèo mà thôi". Nó phản ánh thực trạng xã hội phong kiến, nơi mà giàu nghèo ảnh hưởng sâu sắc đến cách nhìn nhận, đánh giá con người.

Bài ca dao là lời tố cáo xã hội bất công, là tiếng lòng của người nghèo khổ. Nó mang giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng được đối xử công bằng và được tôn trọng của con người bất kể giàu nghèo.