Làm người phải biết cương thường

Xem trong ngũ đẳng quân vương đứng đầu

Thờ cha kính mẹ trước sau

Anh em hòa thuận mới hầu làm nên

Vợ chồng đạo nghĩa cho bền

Bạn bè chung thủy, dưới trên đàng hoàng

Câu ca dao "Làm người phải biết cương thường" là lời răn dạy quý báu về đạo đức làm người trong văn hóa Việt Nam. Tác phẩm thuộc thể loại ca dao, thể hiện những chuẩn mực ứng xử cơ bản.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi các mối quan hệ gia đình và xã hội được coi trọng hàng đầu, đặc biệt là trong nền văn minh lúa nước. Chữ "cương thường" vốn là một khái niệm triết học Nho giáo, bao gồm "quân - thần, phụ - tử, phu - phụ, huynh - đệ, bằng hữu". Tuy nhiên, câu ca dao đã chắt lọc và giản dị hóa để phù hợp với đời sống dân dã, nhấn mạnh vào các mối quan hệ gần gũi nhất là gia đình và bạn bè. Nó phản ánh khát vọng xây dựng một xã hội đề cao đạo lý, nơi mọi người sống hòa thuận, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của mỗi cá nhân và cộng đồng. Việc "làm nên" hay "bền" đều phụ thuộc vào việc giữ gìn những mối quan hệ này, thể hiện kinh nghiệm sống quý báu của ông cha ta.

Đây là lời khuyên răn sâu sắc về tầm quan trọng của các mối quan hệ gia đình và xã hội. Câu ca dao mang giá trị tư tưởng to lớn, góp phần định hình chuẩn mực đạo đức và lối sống tốt đẹp cho người Việt qua nhiều thế hệ.