Mặt trời đứng bóng thì trưa

Còn em đứng bóng lại chưa có chồng

Câu ca dao "Mặt trời đứng bóng thì trưa, còn em đứng bóng lại chưa có chồng" là một lời than thở mộc mạc, thể hiện tâm trạng của người phụ nữ trong xã hội xưa. Lời ca dao này đã ăn sâu vào tiềm thức văn hóa Việt Nam.

Câu ca dao này xuất phát từ nền văn minh lúa nước và tập quán hôn nhân của người Việt xưa. Trong xã hội nông nghiệp, tuổi cập kê, tuổi lấy chồng của người con gái thường được gắn liền với sự chín muồi của mùa màng và con người. "Mặt trời đứng bóng" là hình ảnh quen thuộc chỉ giờ ngọ, thời điểm hoạt động mạnh mẽ nhất trong ngày, cũng là lúc lao động vất vả nhất. Nó tượng trưng cho sự chín chắn, đến độ. "Đứng bóng" của người con gái là ẩn dụ cho việc đã đến tuổi lấy chồng, tuổi "chín", tuổi đẹp nhất để xây dựng gia đình. Nếu "mặt trời" vẫn còn đứng bóng mãi thì đó là điều bất thường, còn "em đứng bóng lại chưa có chồng" lại là nỗi niềm day dứt, trăn trở khi tuổi xuân trôi qua mà chưa tìm được bến đỗ. Câu ca dao phản ánh thực trạng xã hội, nơi hôn nhân thường được sắp đặt hoặc phụ thuộc vào sự môn đăng hộ đối, khiến nhiều cô gái tài sắc vẹn toàn vẫn lỡ dở duyên phận.

Câu ca dao là lời than thân quen thuộc, vừa mộc mạc vừa sâu sắc. Nó mang giá trị hiện thực về thân phận người phụ nữ và giá trị nghệ thuật trong việc sử dụng hình ảnh thiên nhiên để diễn tả tâm trạng con người.