Mùa đông môi xám như chì

Mùa hè dạ sậm khác gì hòn than

Áo manh che trận gió hàn

Đầu trần nắng lửa mưa chan dãi dầu

Ối mẹ đâu, ối cha đâu

Đi đâu mà bắt con hầu người ta

Tưởng tình nghĩa mẹ, công cha

Chưa đền chút đỉnh xót xa dạ này

Đoạn ca dao này khắc họa cuộc đời lam lũ, khổ cực của người dân lao động xưa, đặc biệt là những người phụ nữ trong cảnh làm dâu. Câu ca thể hiện sự bất lực và nỗi niềm oán trách trước hoàn cảnh nghiệt ngã.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi tầng lớp nông dân, đặc biệt là phụ nữ, phải đối mặt với cuộc sống nghèo đói, áp bức. "Làm dâu" trong quan niệm xưa không chỉ là về nhà chồng mà còn có thể là cảnh con cái bị bán, cho đi làm người hầu hạ trong nhà người khác do gia đình quá nghèo túng, không đủ khả năng nuôi dưỡng. Nền nông nghiệp lúa nước phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, nên người nông dân quanh năm phải "dãi dầu nắng lửa, mưa chan", đối mặt với cái rét "gió hàn" trong những căn nhà tranh vách đất, với manh áo mỏng manh. Sự vất vả đó khiến làn da "xám như chì", "đen sạm". Câu ca là tiếng lòng của những người con rơi vào hoàn cảnh éo le, vừa tủi cực vì thân phận, vừa day dứt vì không thể trọn đạo hiếu với cha mẹ ruột.

Đoạn ca dao là tiếng nói chân thực, thống thiết về thân phận người lao động nghèo khổ, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội cũ. Nó lên án những bất công xã hội, đồng thời thể hiện tình cảm sâu nặng, nỗi day dứt của con cái với cha mẹ.