Nhạn kêu sương ríu rít lạc bầy

Cây khô muốn đậu, sợ rày cung tên

Câu ca dao "Nhạn kêu sương ríu rít lạc bầy / Cây khô muốn đậu, sợ rày cung tên" là một lời than thở đầy xót xa trong kho tàng ca dao Việt Nam. Câu ca dao thể hiện tâm trạng buồn tủi, cô đơn của con người trong xã hội cũ.

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, đặc biệt là thời kỳ phong kiến suy tàn, chế độ hà khắc, áp bức, bóc lột người dân. Nông nghiệp là chủ yếu, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn, nhiều người phải phiêu bạt, tha phương cầu thực. Hình ảnh con nhạn, một loài chim di cư, vốn quen với việc sống theo đàn, bỗng nhiên bị lạc bầy trong sương gió gợi lên sự cô đơn, lạc lõng. Sương gió tượng trưng cho những khó khăn, thử thách của cuộc đời. Cây khô là hình ảnh ẩn dụ cho những kiếp người đã cằn cỗi, yếu đuối, không còn sức sống, nhưng ngay cả ý muốn tìm một nơi "đậu" yên ổn, nương thân cũng trở nên xa vời, bởi "sợ rày cung tên" – nỗi sợ hãi bị kẻ quyền thế, quan lại, cường hào ác bá săn đuổi, áp bức, đe dọa, bóc lột. "Rày" ở đây có thể hiểu là cái bẫy, sự rình rập, đe dọa. Câu ca dao phản ánh thực trạng xã hội bất công, nơi người dân lao động không có quyền mưu cầu hạnh phúc, thậm chí cả sự tồn tại an toàn cũng bị đe dọa.

Câu ca dao "Nhạn kêu sương ríu rít lạc bầy / Cây khô muốn đậu, sợ rày cung tên" là một minh chứng cho tài năng của nhân dân ta trong việc sử dụng hình ảnh thiên nhiên để biểu đạt tâm trạng, thân phận. Nó thể hiện lòng cảm thông sâu sắc với những số phận bi đát, đồng thời tố cáo xã hội đầy bất công.