Ra đi ông chú ngầy ngà

Bà cô dức bẩn, ông cha trợn trừng

Ra đi mới nửa chặng rừng

Bà kêu, mẹ quát biểu đừng có đi!

Tai nghe trống giục trường thi

Cúi đầu lạy mẹ, để con đi tựu trường

— Văn học dân gian Việt Nam
Đoạn ca dao trên khắc họa tâm trạng đầy day dứt của người con khi phải rời xa gia đình để thực hiện nghĩa vụ học hành, thi cử. Lời lẽ mộc mạc nhưng chứa đựng biết bao tình cảm và suy tư sâu sắc.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Hình ảnh 'ông chú ngầy ngà', 'bà cô dức bẩn', 'ông cha trợn trừng' là những người thân trong gia đình với vẻ mặt đầy lo lắng, bất an khi tiễn con đi. 'Nửa chặng rừng' chỉ quãng đường còn lại, ám chỉ sự xa cách và những khó khăn có thể gặp phải.

Nghĩa bóng

Câu ca thể hiện nỗi lòng của người con hiếu thảo, dù khó khăn vẫn quyết tâm theo đuổi con đường học vấn vì tương lai. Đồng thời, nó còn ngụ ý về sự hy sinh, vất vả của cha mẹ để con cái được ăn học, thành tài.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, khi con đường khoa cử là lối thoát danh vọng và sự sung túc cho nhiều gia đình. Việc đi thi thường kéo dài, xa xôi, đòi hỏi người đi thi phải rời xa quê hương, gia đình trong một thời gian dài. Hoàn cảnh này đã tạo nên những khúc ca dao đầy cảm xúc như trên, phản ánh tâm trạng của cả người đi lẫn người ở lại. Cha mẹ thương con, lo lắng cho con đường đầy chông gai phía trước, nhưng cũng mong con thành đạt. Người con tuy thương cha mẹ, quyến luyến gia đình nhưng vẫn ý thức được trách nhiệm và khát vọng vươn lên bằng con đường học vấn.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi con tôi chuẩn bị đi du học, tôi đã dặn dò rất nhiều, đúng kiểu 'Bà kêu, mẹ quát biểu đừng có đi!' nhưng vẫn ủng hộ cháu."
Phân tích: Câu này được sử dụng để ví von sự lo lắng, dặn dò của cha mẹ trước quyết định quan trọng của con cái, dù trong lòng vẫn luôn ủng hộ và mong con thành công trên con đường đã chọn.

Kết luận

Đây là một áng ca dao giàu giá trị nhân văn, ca ngợi tinh thần hiếu học và tình cảm gia đình sâu nặng. Nghệ thuật miêu tả tâm trạng chân thực, lời lẽ giản dị nhưng lay động lòng người.
# Vũ trụ, con người và xã hội # Tình cảm gia đình, bạn bè

Bài viết liên quan