Sáng mai mang cuốc ra vườn

Cuốc kêu, cuốc hát bên cồn hu ha

Cuốc kêu tiếng nhỏ tiếng to

Nửa thương phần cuốc, nửa lo phận mình

Đoạn ca dao "Sáng mai mang cuốc ra vườn..." là một lời than thở đầy tâm trạng về cuộc đời vất vả, lao đao. Nó phản ánh nỗi niềm chung của người nông dân trong xã hội xưa, qua hình ảnh con cuốc và tiếng kêu của nó.

Câu ca dao này xuất phát từ kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp lúa nước truyền thống của người Việt. Tiếng chim cuốc thường gắn liền với mùa vụ, đặc biệt là mùa gặt hoặc mùa chuẩn bị làm đất. Khi mùa gặt đến gần hoặc trong quá trình canh tác, tiếng cuốc kêu vang vọng khắp cánh đồng, triền đê, nó như một tín hiệu, một lời giục giã người nông dân ra đồng làm việc. Tuy nhiên, đối với người nông dân, tiếng cuốc kêu còn mang ý nghĩa kép. Một mặt, đó là âm thanh quen thuộc, gắn bó với cuộc sống lao động. Mặt khác, nó lại gợi lên sự khắc khoải, bởi cuộc đời người nông dân vốn phụ thuộc vào thiên nhiên, vào trời đất, mùa màng. Tiếng cuốc lúc to lúc nhỏ, lúc gần lúc xa có thể phản ánh sự thay đổi của thời tiết, hoặc sự bất định trong cuộc sống, khiến họ vừa "thương phần cuốc" (thương cho loài vật vất vả, hay mùa vụ) vừa "lo phận mình" (lo cho cuộc sống bấp bênh, cái ăn, cái mặc). Nó thể hiện rõ nét cái tâm lý "chân lấm tay bùn" luôn phó thác số phận mình cho đất trời và lao động.

Đoạn ca dao là một minh chứng cho nghệ thuật ẩn dụ, tượng thanh độc đáo của dân ca Việt Nam. Nó thể hiện sâu sắc tình yêu lao động, ý thức về thân phận người nông dân và gửi gắm những chiêm nghiệm sâu sắc về cuộc đời.