Thân em mười sáu tuổi đầu

Cha mẹ ép gả làm dâu nhà người

Nói ra sợ chị em cười

Năm ba chuyện thảm, chín mười chuyện cay

Tối về đã mấy năm nay

Buồn riêng thì có, vui rày thì không

Ngày thời vất vả ngoài đồng

Tối về thời lại nằm không một mình

Có đêm thức suốt năm canh

Rau heo, cháo chó, loanh quanh đủ trò

Đoạn ca dao trên khắc họa nỗi lòng của người phụ nữ Việt Nam xưa, bị ép gả khi còn quá trẻ và phải đối mặt với cuộc sống hôn nhân không hạnh phúc, cô đơn. Tác phẩm thể hiện rõ nét bi kịch của thân phận.

Đoạn ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam phong kiến, nơi tư tưởng trọng nam khinh nữ còn nặng nề, hôn nhân phụ thuộc vào sự sắp đặt của cha mẹ, đặc biệt là với người phụ nữ. Lứa tuổi 16 bị coi là đủ để lấy chồng, song đối với cô gái đó lại là cả một bi kịch. Cuộc sống nông nghiệp, phụ thuộc vào đồng áng, công việc nặng nhọc từ sáng đến tối khiến người phụ nữ càng thêm khổ cực. Sự cô đơn, thiếu thốn tình cảm, thậm chí là sự chăm sóc tối thiểu cũng không có ('Rau heo, cháo chó') phản ánh một cuộc sống hôn nhân không có tình yêu, chỉ có sự ràng buộc về nghĩa vụ và gánh nặng mưu sinh.

Đoạn ca dao là một lời tố cáo đầy sức lay động về số phận bi thương của người phụ nữ dưới chế độ cũ. Nghệ thuật diễn tả tâm trạng chân thực, sử dụng ngôn ngữ giản dị, hình ảnh đời thường đã tạo nên giá trị nhân văn sâu sắc.