Tháng giêng lúa mới chia vè

Tháng tư lúa đã đỏ hoe đầy đồng

Chị em đi sắp gánh gồng

Đòn càn tay hái ta cùng ra đi

Khó nghèo cấy mướn gặt thuê

Lấy công đổi của chớ hề lụy ai

Tháng hai cho chí tháng mười

Năm mười hai tháng em ngồi em suy

Vụ chiêm em cấy lúa đi

Vụ mùa lúa ré, sớm thì ba giăng

Thú quê rau cá đã từng

Gạo thơm cơm trắng chi bằng tám xoan

Việc nhà em liệu lo toan

Khuyên chàng học tập cho ngoan kẻo mà

Tháng sáu em cấy anh bừa

Tháng mười em gặt anh đưa cơm chiều

Bài ca dao "Tháng giêng lúa mới chia vè" khắc họa sinh động bức tranh lao động nông nghiệp và đời sống tình nghĩa vợ chồng trong xã hội Việt Nam xưa. Tác phẩm thể hiện sự cần cù, lạc quan và khát vọng về một cuộc sống ấm no.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa vào nông nghiệp lúa nước, nơi mà nhịp sống, lễ hội và mọi hoạt động xã hội đều gắn liền với chu kỳ sinh trưởng của cây lúa. "Tháng giêng lúa mới chia vè" phản ánh rõ nét tập quán "năm ăn năm thua" và sự phân chia sản vật sau vụ mùa. Việc cấy mướn, gặt thuê cho thấy cơ cấu kinh tế chưa hoàn toàn tự cung tự cấp, còn sự phân hóa giàu nghèo và vai trò của sức lao động phổ thông. "Đòn càn tay hái" là hình ảnh quen thuộc của công cụ lao động, còn "tám xoan" là giống lúa thơm ngon, quý hiếm, thể hiện khát vọng về chất lượng cuộc sống. Lời khuyên "khuyên chàng học tập" cho thấy sự coi trọng giáo dục, mong muốn con cái thoát ly cảnh vất vả, "kẻo mà" lỡ dở. Toàn bộ bài ca dao là tấm gương phản chiếu đời sống, tâm tư, tình cảm của người nông dân Việt Nam qua các mùa vụ, qua đó cho thấy sự gắn bó mật thiết giữa con người và đất đai, giữa lao động và khát vọng.

Bài ca dao là một áng văn chương dân gian giàu giá trị nghệ thuật và tư tưởng. Nó không chỉ ghi lại chân thực đời sống nông nghiệp mà còn đề cao tình nghĩa vợ chồng, sự sẻ chia và khát vọng vươn lên trong cuộc sống.