Tới đây những núi cùng khe

Chân sim bóng núi, tiếng ve gọi sầu

Hai câu thơ "Tới đây những núi cùng khe, Chân sim bóng núi, tiếng ve gọi sầu" là một đoạn ca dao dân ca tiêu biểu, vẽ nên một bức tranh thiên nhiên hùng vĩ nhưng nhuốm màu tâm trạng buồn.

Đoạn ca dao này có khả năng hình thành trong bối cảnh người Việt xưa sinh sống ở những vùng núi cao, thưa dân cư hoặc trong các cuộc chia ly, di cư, hoặc khi người lao động phải đi xa quê hương để mưu sinh. Cảnh "núi cùng khe" là hình ảnh quen thuộc của vùng núi phía Bắc hoặc miền Trung Việt Nam, nơi địa hình hiểm trở, giao thông cách trở. "Chân sim" là loại cây mọc hoang dại, thường thấy ở những vùng đất đồi núi, bìa rừng, càng tô đậm thêm nét hoang vu, hẻo lánh của cảnh vật. "Tiếng ve gọi sầu" là một thủ pháp nghệ thuật nhân hóa, biến âm thanh tự nhiên thành tiếng lòng của con người, thường xuất hiện trong những buổi trưa hè oi ả, khi con người dễ cảm thấy mệt mỏi, cô đơn và suy tư. Bối cảnh này có thể gắn liền với nỗi nhớ quê hương, người thân của những người lính chinh chiến xa nhà, những người đi phu tù, hoặc những người lao động nghèo phải rời bỏ quê hương để tìm kiếm kế sinh nhai ở những vùng đất lạ, xa xôi, heo hút.

Hai câu ca dao này là một minh chứng cho tài năng quan sát và cảm thụ tinh tế của người xưa. Nó không chỉ giàu giá trị tạo hình về thiên nhiên mà còn chứa đựng những tầng bậc cảm xúc sâu lắng, thể hiện tâm hồn phong phú của con người.