Trả ơn cái cối cái chày

Còn gì cục kịch đêm này đêm kia

Trả ơn cái trẹt cái nia

Còn gì sàng sảy đêm khuya một mình

Hai câu ca dao trên là lời giãi bày tâm trạng của người lao động, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những vật dụng gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt và lao động sản xuất hàng ngày của họ.

Câu ca dao này có nguồn gốc sâu xa từ đời sống nông nghiệp lúa nước của người Việt xưa. Cái cối, cái chày, cái trẹt, cái nia không chỉ là vật dụng thông thường mà còn là biểu tượng cho sự no đủ, cho lao động vất vả. Chúng xuất hiện trong mọi gia đình, từ nhà nghèo đến nhà khá giả, gắn liền với những công đoạn chế biến nông sản thiết yếu. Việc xay giã, sàng sảy thường được thực hiện thủ công, đòi hỏi sức lực và thời gian. Đặc biệt, khi đêm khuya tĩnh lặng, chỉ còn mình với công việc, người ta càng cảm nhận rõ hơn sự gắn bó và biết ơn đối với những người bạn đồng hành không lời này. Chúng là minh chứng cho sự khéo léo, sáng tạo của người nông dân trong việc tạo ra công cụ phục vụ đời sống.

Câu ca dao là lời ca đẹp về đạo lý uống nước nhớ nguồn, biết ơn những vật dụng và công sức lao động đã tạo nên cuộc sống. Đồng thời, nó còn là tiếng lòng của người lao động về sự cô đơn trong công việc.