Trâu kia kén cỏ bờ ao

Anh kia không vợ đời nào có con

Người ta con trước, con sau

Thân anh không vợ như cau không buồng

Cau không buồng như tuồng cau đực

Trai không vợ cực lắm anh ơi

Người ta đi đón về đôi

Thân anh đi lẻ về loi một mình

Đây là một bài ca dao than thân, thể hiện nỗi lòng của người đàn ông cô đơn, không vợ. Bài ca dao sử dụng hình ảnh con trâu, cây cau quen thuộc trong đời sống nông nghiệp để diễn tả sự lẻ loi và thiếu thốn tình cảm.

Bài ca dao này ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam truyền thống, nơi mà hôn nhân và việc sinh con đẻ cái được coi là nghĩa vụ, trách nhiệm thiêng liêng của mỗi cá nhân, đặc biệt là người đàn ông trong việc nối dõi tông đường. Trong nền văn minh lúa nước, con trâu là đầu cơ nghiệp, là biểu tượng của sức lao động và sự sung túc. Việc con trâu "kén cỏ" có thể ám chỉ sự chọn lựa, sự không trọn vẹn, hoặc một trạng thái không lý tưởng. Tương tự, cây cau là loài cây quen thuộc trong vườn nhà người Việt, thường mọc thành buồng để ra quả. "Cau không buồng" hay "cau đực" là những hình ảnh ẩn dụ cho sự vô dụng, không sinh sôi nảy nở, không mang lại giá trị thực tế. "Trai không vợ" cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự, thiếu vắng đi người bạn đời, thiếu đi niềm vui và sự ấm áp của gia đình, dẫn đến cuộc sống "cực lắm". Cảnh người ta "đi đón về đôi" tương phản với hình ảnh "thân anh đi lẻ về loi một mình", làm nổi bật nỗi cô đơn, tủi phận của người đàn ông độc thân.

Bài ca dao là lời than thân đầy xúc động, phản ánh giá trị gia đình và khát vọng sinh con trong văn hóa Việt. Nó mang giá trị nghệ thuật qua việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ gần gũi, giàu sức gợi và thể hiện tư tưởng sâu sắc về tình nghĩa vợ chồng.