Vì ai nên có xống thâm

Vì ai có quả có mâm bán hàng

Vì ai nên nỗi dở dang

Vì ai mà phải lạc đàn sa cơ

Sa cơ nên phải lụy cơ

Lạc thành nên phải bơ vơ ngoài thành

Đoạn ca dao "Vì ai nên có xống thâm..." là lời than thở về thân phận người phụ nữ trong xã hội xưa, khi họ phải gánh chịu những bất hạnh do hoàn cảnh và định kiến xã hội. Câu ca thể hiện nỗi niềm bi thương, đầy day dứt.

Câu ca dao này bắt nguồn từ thực tế cuộc sống của người phụ nữ Việt Nam trong các thời kỳ phong kiến, khi mà chế độ phụ quyền và những lễ giáo hà khắc đã đặt lên vai người phụ nữ gánh nặng về thân phận. "Xống thâm" không chỉ là màu áo tang lễ mà còn ám chỉ những người góa bụa, những người phải chịu tang chế kéo dài, hoặc đơn giản là biểu tượng cho cuộc đời buồn tủi, u ám. "Có quả có mâm bán hàng" là hình ảnh quen thuộc của người phụ nữ nông thôn, lam lũ với gánh hàng rong, kiếm sống qua ngày trong cảnh nghèo khó, cơ cực. "Dở dang", "lạc đàn sa cơ" là những từ ngữ diễn tả sự đổ vỡ trong hôn nhân, gia đình, hoặc mất đi người chồng, người cha - những chỗ dựa tinh thần và vật chất quan trọng nhất của người phụ nữ thời bấy giờ. "Lụy cơ", "bơ vơ ngoài thành" là sự cô đơn, lạc lõng, không nơi nương tựa, phải sống ngoài lề xã hội, chịu nhiều định kiến, khinh khi. Hoàn cảnh ra đời của câu ca này gắn liền với những làng quê nghèo, những khu chợ tạm bợ, nơi những người phụ nữ góa bụa, goá chồng, hoặc những người có hoàn cảnh éo le phải bươn chải kiếm sống và chịu đựng nhiều thiệt thòi trong xã hội trọng nam khinh nữ.

Đoạn ca dao là lời than bi thương về thân phận người phụ nữ, chất chứa nỗi đau và sự bất lực. Nó có giá trị nghệ thuật cao bởi ngôn từ giản dị, hình ảnh giàu sức gợi, thể hiện sâu sắc tình cảm và tư tưởng nhân đạo.