Gánh gánh gồng gồng

Gánh sông gánh núi

Gánh củi gánh cành

Ta chạy cho nhanh

Về xây nhà bếp

Nấu nồi cơm nếp

Chia ra năm phần

Một phần cho mẹ

Một phần cho cha

Một phần cho bà

Một phần cho chị

Một phần cho anh

Ta chạy cho nhanh

Về xây nhà bếp

Nấu nồi cơm nếp…

— Văn học dân gian Việt Nam
Đồng dao "Gánh gánh gồng gồng" là một bài hát ru quen thuộc, mang đậm nét văn hóa dân gian Việt Nam. Bài đồng dao thể hiện ước mơ giản dị về một mái ấm và sự gắn kết gia đình.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Bài đồng dao miêu tả hình ảnh người mẹ (hoặc người cha) gánh gồng nặng nhọc qua sông, qua núi, gánh củi, gánh cành. Sau đó, người đó nhanh chóng về nhà để chuẩn bị bữa cơm ngon cho cả gia đình.

Nghĩa bóng

Hình ảnh gánh gồng tượng trưng cho sự vất vả, hy sinh to lớn của cha mẹ vì con cái. Việc nấu nồi cơm nếp và chia năm phần thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm công bằng và mong muốn mọi thành viên trong gia đình đều được chăm sóc, no đủ.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Câu đồng dao "Gánh gánh gồng gồng" ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam xưa, chủ yếu là nông nghiệp. Hình ảnh gánh gồng, gánh củi, gánh lúa, gánh nước là minh chứng cho cuộc sống lao động vất vả của người dân quê. Phụ nữ Việt Nam xưa, bên cạnh việc chăm sóc gia đình, còn gánh vác một phần không nhỏ công việc đồng áng, buôn bán nhỏ để kiếm sống. "Gánh sông gánh núi" là cách nói phóng đại để diễn tả sự nhọc nhằn, xa xôi, hiểm trở của con đường mưu sinh. Việc "chạy cho nhanh" về nhà nấu cơm thể hiện sự quan tâm, yêu thương và trách nhiệm của người lao động đối với bữa cơm gia đình, là sợi dây gắn kết tình cảm. "Nấu nồi cơm nếp" là biểu tượng cho sự sung túc, ấm cúng, sum vầy. Việc chia cơm thành năm phần (cho mẹ, cha, bà, chị, anh) cho thấy mong ước về sự công bằng, yêu thương, đùm bọc lẫn nhau trong gia đình, nơi mọi người cùng chia sẻ, cùng hưởng thụ thành quả lao động.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi nhìn thấy bố mẹ vất vả đi làm về, con cái có thể ngân nga: "Gánh gánh gồng gồng...""
Phân tích: Câu đồng dao được sử dụng ở đây để thể hiện sự thấu hiểu, chia sẻ với sự vất vả của cha mẹ. Đồng thời, nó cũng gợi nhắc về tình cảm gia đình thiêng liêng, nhắc nhở con cái biết yêu thương và biết ơn công lao sinh thành, dưỡng dục.

Kết luận

Giá trị nghệ thuật của bài đồng dao nằm ở ngôn ngữ giản dị, hình ảnh gần gũi, âm điệu vui tươi, nhịp nhàng dễ thuộc. Về tư tưởng, bài đồng dao ca ngợi công lao to lớn của cha mẹ và đề cao giá trị tình thân, sự đoàn kết trong gia đình.

Bài viết liên quan