Nu na nu nống,

Thằng cộng, các cạc,

Chân vàng, chân bạc.

Đá xỉa, đá xoi,

Đá đầu con voi,

Đá lên, đá xuống,

Đá ruộng bồ câu,

Đá râu ông già,

Đá ra đường cái,

Gặp gái đi đường.

Có phường trống quân,

Có chân thì rụt.

— Văn học dân gian Việt Nam
Bài đồng dao 'Nu na nu nống' là một trò chơi dân gian quen thuộc của trẻ em Việt Nam. Câu hát này không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng những bài học về sự khéo léo và nhanh nhạy.

Giải nghĩa câu tục ngữ

Nghĩa đen

Câu hát mô tả các động tác chân với âm thanh "nu na nu nống" để bắt đầu trò chơi. "Thằng cộng, các cạc" là những từ đệm vui tai. Phần sau liệt kê các động tác "đá xỉa, đá xoi" cùng hình ảnh cụ thể như "chân vàng, chân bạc", "đá đầu con voi", "đá ruộng bồ câu", "đá râu ông già" như những bước di chuyển chân.

Nghĩa bóng

Ẩn dụ qua các động tác chân, câu đồng dao dạy trẻ sự khéo léo, nhịp nhàng và khả năng ứng biến nhanh. "Có chân thì rụt" là lời khuyên cần biết rút lui đúng lúc, tránh những tình huống nguy hiểm hoặc không có lợi, thể hiện sự khôn ngoan trong cuộc sống.

Nguồn gốc và Xuất xứ

Bài đồng dao 'Nu na nu nống' có nguồn gốc sâu xa từ đời sống sinh hoạt và lao động của người Việt xưa, đặc biệt là trong cộng đồng nông nghiệp. 'Nu na nu nống' có thể bắt nguồn từ âm thanh mô phỏng tiếng bước chân, tiếng động trong các hoạt động thường ngày hoặc tiếng nhạc cụ đơn giản dùng để xướng lên khi bắt đầu trò chơi. Các hình ảnh như 'chân vàng, chân bạc', 'đá đầu con voi', 'đá ruộng bồ câu', 'đá râu ông già' không chỉ mang tính tượng hình, gợi sự liên tưởng thú vị cho trẻ mà còn phản ánh những vật quen thuộc trong đời sống làng quê: có thể là đồ trang sức (chân vàng, chân bạc), các con vật nuôi trong nhà hoặc ngoài đồng (con voi, bồ câu), hoặc hình ảnh người nông dân lao động (râu ông già). 'Đá lên, đá xuống', 'đá ra đường cái' mô tả sự vận động, di chuyển. 'Gặp gái đi đường' là một tình huống giao tiếp đời thường. Cuối cùng, 'Có phường trống quân, có chân thì rụt' thể hiện bài học kinh nghiệm thực tế: 'trống quân' là một hình thức ca hát đối đáp dân gian, thường có sự tham gia của nhiều người, có thể mang tính chất đối phó hoặc cần sự khôn khéo. Lời khuyên 'có chân thì rụt' là sự đúc kết kinh nghiệm về việc né tránh, rút lui khi cần thiết, một bài học sinh tồn quan trọng trong xã hội xưa, nơi mà sự khéo léo, lanh trí và biết tùy cơ ứng biến là yếu tố then chốt để tồn tại và phát triển.

Ví dụ sử dụng thực tế

Ví dụ 1
"Khi trẻ em chơi trò rượt bắt hoặc trò chơi cần phân định thắng thua bằng cách đếm hoặc ra lệnh, người lớn có thể hô "Nu na nu nống" để bắt đầu."
Phân tích: Câu này được dùng như một hiệu lệnh, một lời mở đầu quen thuộc để bắt đầu một trò chơi tập thể. Nó tạo không khí vui vẻ, hứng khởi và giúp trẻ em dễ dàng nhập cuộc vào trò chơi.

Kết luận

Bài đồng dao 'Nu na nu nống' là một di sản văn hóa dân gian quý báu. Nó không chỉ là trò chơi giải trí mà còn là phương tiện giáo dục, truyền tải bài học về sự khéo léo, nhanh nhạy và kinh nghiệm sống cho thế hệ trẻ, đồng thời phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người Việt.

Bài viết liên quan